İstişare nedir?

Dinde Hakk’ın iradesi doğrultusunda hak üzere hareket etmek ve hüküm vermek için, ayrıca verilecek hüküm sonucunda neden ve sonuç ilişkilerinin sebep vereceği olay ve olguların akıllıca tahlil edilmesi için Müslimlerin biri birine aklen ve ahlaken danışmalarına istişare denir.

İstişare sadece yaşadığımız an için danışmalarımız değil yaşadığımız anda vereceğimiz hüküm ve yapacağımız fiillerin sonucunda gelecek için hayırlı olacağı temennisinde bulunacağımız fikir alış verişlerimiz olmalıdırlar.

Bir İslam savaşı sonucunda, savaş esirlerine nasıl muamele yapılması gerektiği üzerine, Hz. Muhammed efendimizin ashabı ile istişare etmesi sebebi ile Hz. Ömer’in esirlerin gelecekte bir daha Hakk’a ve dinine muhalefeten mücadele edecekleri ihtimaline karşı öldürülmeleri gerektiğinin hükmünde bulunmasının Hakk tarafından doğru bir hüküm olduğunun tasdik edilmesi vakasını hatırlatmak, istişareyi anlamak adına iyi bir örnektir.

İstişare, “iki kişi konuşurken üçüncüsü Allah’tır” (Mücadele, 7) ayeti hükmü sebebi ile istişare edenlerin fıtratları doğrultusunda istidadlarına göre ilahi sıfat tecellisinde Hakk’ın yol gösteren olarak zuhur etmesiyle yol gösterdiği anlamın yoğunluğunu da taşır. Lakin istişare sonucunda insanların heva ve zanları doğrultusunda doğru hükümler üzeri hareket etmesi söz konusu olmayabilir de. Böylesi istişarede Hakk’ın hadi esmasından daha çok mudil esması tecelli eder. Ve Hakk böylece mudil esması üzeri görünür olur.

İnsanlar her zaman ferdi hikmette hak üzeri hareket edemeyeceklerinden dolayı ve geleceğe dair olay ve olguların neden ve sonuçlarını bilmekten aciz olduklarını kabul ederek istişarede bulunmaları insanlıklarında olgunlaştığını işaret eder. İstişare için bir nevi diyalogdur da denilebilinir. İstişare, insanların ilişkilerinde biri birilerine değer vererek saygı duyduklarının işaretidir de. Lakin her diyalogda bunu görmek mümkün olmayabilir.

Doğru hükümler üzeri istişarede Hakk tecelli ettiğinden, istişare tevhidin yaşama ait görünür olgularındandır. “Onlarla istişare et.” (Al’i İmran,159) ayeti herkesin üzerinde tecelli eden Hakk’ın, kesrette farkmeşreblere sahip insanların hak olan istidadları üzerinden vahdet tecellisinde bulunması sebebiyle herkesin mutabık ve razı olacağı görüş üzeri hakların gözetilmesi ve her görüş sahibinin görüşünde vechelenen Hakk’ı müşahede etmemiz gerektiği anlamını taşır. Ayrıca “İçinizden ehli olanları imam seçiniz.” kelamı birbiriniz ile istişare ediniz anlamını kendinde barındırır. Toplumsal olarak da genel anlamda istişare demokrasilerde toplumun yönetimde hak sahibi olmaları sebebiyle kendilerine sunulan yönetim programını reyleriyle değerlendirdikleri haklarını ifade etme biçiminde görünür. Bu bağlamda demokrasi insanın bireysel olarak bulunduğu hak sıfatı üzeri istişare edilen seçimde görüşünü reyiyle beyan ettiği yönetim biçimidir. Ve böylesi yönetimde her insan bulunduğu hak sıfat üzeri yaptığı seçimin sonucu olarak yaşadığı ilahi sıfatın zikrinde Hakk’ın sesi olur. Böylesi durumda toplum ya mudill ya da hadi sıfatı üzeri temsilcisi olduğu ilahi sıfatın yaşam zikrinde Hakk’ın fiiliyatında tecellide göründüğü istişarede bulunur.

Burada not olarak hususen belirtmek gerekir ki İslam özü itibariyle, insanın Hakk’ın halifesi olması sebebiyle haklarını dile getirdiği istişarede, haklarının gözetildiği yönetim anlayışını koşullandırır. Bu da kısmi olarak demokraside görünür. Lakin islamdaki demokratik anlayış ilahi olan ilkelerle çerçevelendirmiş ilahi yasaların değişmezliğinde kendini gösterir. Olağan olan demokratik anlayış ise zamanın koşullarına ve insanların toplumsal beklentilerine göre toplumsal yasaların değiştirilebilinmesinde kendini gösterir.

Sözlük

Gınâ’

Gınâ’, çilede bulunan kulun muhabbetinin bitmesi sonucunda kalbinde tecelli eden bıkkınlık ve yorgunluk hâlidir. Bu hâl Hakk’ın rahmetinin bereketinden, kuluna ...

Gınâ’ nedir?
Sözlük

Nefs Mertebeleri

Kulun tarike girmeden önceki nefs durumu ile girdikten sonraki nefs durumlarını erenler meretebe olarak sınıflandırırlar. 1) Nefs-i emmare: emmare emreden, zor...

Nefs Mertebeleri nedir?
Sözlük

Fasık

Fasık, fısk üzeri yani günah, hadde tecavüz, haktan ayrılma durumları üzeri Hakk’a nefsiyle isyanda bulunan, nefsini ilah edinen kimselere denir. ...

Fasık nedir?
Sözlük

Gayb

Yukarıda anlatılan doğrultuda Allah’ın gayb oluşunu anlamlandırırsak, algı düzeyinde sünnetullah sebebi ile eşya ve eşyanın tabiatına şahid olduğumuzdan dolayı ...

Gayb nedir?
Sözlük

Seyr-ü Sefer

Cihad-ı ekberde kulun bir taraftan masivadaki nefsi ile mücadelesi bir taraftan da Hakk’a kavuşmanın ibadet mücahedesi ile tecelli ve zuhurda tevhidin müşahede ...

Seyr-ü Sefer nedir?
Sözlük

Nebi

Nebi, nebe yani haberden kinaye ile haber veren veya getirene denir. Hakk’ın insanlığı kendisine davet etmesi lütfunda, uluhiyetine ve rububiyetine mazhar ettiğ...

Nebi nedir?
Sözlük

Risalet

Risalet, birisini bir vazifenin yerine getirilmesi veya bir şeyi tebliğ etmesi için birilerine veya bir yere gönderilmesine denir. Nebi için risalet, nebinin v...

Risalet nedir?
Sözlük

İcad

İcad mevcuda getirme, bir şey oluşturma sonucunda meydana getirme anlamlarına gelir. Ehlince icad, Hakk Teâla’nın zatı ile sıfat ve esma tavırlarını ve bu tavı...

İcad nedir?
Sözlük

Acı (Elim)

Kalbe ve bedene ağır gelen, yanış içeren sıkıntılı duruma acı denir. Acı beden ve kalbte, acziyetimiz ve çaresizliğimiz ile yüzleştiren, varoluşumızı hissettire...

Acı (Elim) nedir?
Sözlük

Bast

Bast açma, yayma, gemişletme anlamlarına gelir. Kulun dünyevi ve manevi dertlerinden yana ferahlaması, nurani tecelli sonucunda ise şevk, aşk, zevk, irfan, fera...

Bast nedir?