Veli nedir?

Veli sahip, malik, muhafaza eden anlamına gelir.

Bu bağlamda veli Cenab’ı Hakk’ın sahiplenmesinde O’nun uluhiyet ve rububiyet sıfatlarının melikliğinde melâikesi tavırları ile muhafaza ettiği kuluna denir. Hakk’ın kulundaki tecellisi üzeri velilik tanımlanırsa eğer veli, Hakk’ın nurunun tecellisi ile O’nun uluhuyeti ve rububiyeti sıfatlarının karakterize olduğu, yaşamında Hakk ile feraset veya tasarruf kudretine sahip, Hakk ile muhafaza olan kişiye denir.

Veliler iki sınıfta toplanır: Veli-i enbiya, veli-i evliya.

1) Enbiya: Hakk’ın nurani tecellisi ile kendine yakin kıldığı sireten uluhiyet sıfatlarında Hakk ile olan sureten ise rububiyet sıfatları ile halka bakan nübüvet sahibi velilere denir.

2) Evliya: Hakk’ın nurani tecellisi ile kendine yakin kıldığı, sireten uluhiyet ve rububiyet sıfatları üzeri Hakk ile olan sureten ise halkı irşad etmeye memur edilmiş veya edilmemiş velilere denir.

Enbiya ve evliya arasındaki en büyük farklardan bir tanesi enbiyanın Hakk için halka çalışması evliyanın ise halkiyetinde Hakk’ı hakkınca yaşamaya çalışmasıdır. Evliyadan irşada memur olanlar ise Hatem-i Embiya olan Hz. Muhammed efendimizin lütfu ile, meşreb olarak bağlı bulunduğu peygamber veya peygamberler mertebelerinin makam hâlleri ile hem-hâl olarak nübüvetin velayet hâllerinden nasiplenebilirler.

Nebiler nübüvetlerinin davet gereği olarak şeytanlık ahlaklarını ilahi sıfat, esma ve ayet tecellisi olan kendilerine karşıt olarak Hakk ve hakikate davette nefslerine dışsal bulurlar. Bu da nübüvetin oluşmasının zorunluluğudur. Evliya ise velayette Hakk’a bakan iman yönleri ile şeytanlık ahlakı seyirini nefslerinde bularak, ferdiyette velayetin gereği olarak nefsleri üzerinden Hakk’a yükselişlerini “Hakk geldi batıl zail oldu” ayetinin tecellisinde seyir edişlerinde bulurlar. Bu da velayetin oluşmasının zorunluluğundandır. Bu bağlamda nebiler belli bir gayret göstermeden varlık buldukları ilahi sıfatlar üzeri velidirler. Evliya ise Hakk’a vuslat için gayretkar olarak velayet bulur.

Sözlük

İstihare

Ferdi hikmet üzeri müminlerin karşılaştıkları olaylar ve olgular karşısında, hayır üzeri nasıl hareket etmelerinin gerektiğini ve olay ve olguların hayır üzeri ...

İstihare nedir?
Sözlük

Muhabbetullah

Tecelli-i berki ve bütün yakinlik makamlarında kul, Hakk’ın varlık seyrini her hangi bir ilahi tavrı üzeri müşahede edebilir. Lakin tecelli-i zati üzeri devamlı...

Muhabbetullah nedir?
Sözlük

İhlas

İhlas (hulûs), halis samimiyet üzeri riyasız olarak içten olmak hâlidir. İhlas varlığı itibarıyla Hakk’ın kulunda kendisi ile arasında sır kıldığı melekedir. B...

İhlas nedir?
Sözlük

Yakinlikte Müşahede Mertebeleri

Yakinlikte müşahede bulma seyri mümin bir kul için ilm-el yakin ile iman-ı gaybide başlar; ayn-el yakin ve hak-el yakin olarak iman-ı şuhudide devam eder. 1) İl...

Yakinlikte Müşahede Mertebeleri nedir?
Sözlük

Murakabe

Rü’yet dilinde murakabe, daha önce murakabeyi anlamlandırdığımızın dışında bedenin uyanık, üst bilincin ise uyku ile uyanıklık arası bir hâlde olması üzerinden ...

Murakabe nedir?
Sözlük

Hayâ’

Hayâ’ utanma ile çekinme anlamına gelir. Sufilerin dilinde ise hayâ’, imanın bir cüzü olarak iman eden mümin dervişin, Hakkın her yerde olduğunun anlayışı üzeri...

Hayâ’ nedir?
Sözlük

Şirk-i Hafi

Gizli şirk anlamına gelen şirk-i hafi, kulun Allah’ın ahlakı dışında kendi nefsine kibir, şımarıklık, inad, haset, vb hâlleri üzeri masivada kendine enaniyet ve...

Şirk-i Hafi nedir?
Sözlük

Hikmet

“Oyun olsun diye yaratmadık” (Embiya, 16) ayeti tefsiren Hakk’ın her şeyi olay ve olgular düzeyinde nedenler üzeri halk ettiğine işaret eder. Bilinmenin nesnesi...

Hikmet nedir?
Sözlük

Dört Kapı Kırk Makam

Erenlerin dört kapıdan kasıtları şeriat, tarikat, hakikat ve marifet mertebeleridir. Kırk makamdan kasıtları ise bu dört mertebede edinilecek olan ahlaki hâl ma...

Dört Kapı Kırk Makam nedir?
Sözlük

Adalet

Anlatılanlar doğrultusunda genel anlamda adalet, başta mahlukatın varoluş hakkı olarak onların ikame ve idare haklarının verilişi, süreçte mahlukatın idame hakl...

Adalet nedir?