Mertebe nedir, Mertebe ne demek?

Mertebe derece, basamak, paye anlamlarına gelir.

Genel anlamda mertebe, Hakk’ın hâl ve makam tecellilerinin değizmez derecelerde sınıflandırılması ve böylece sıfatlandırılmasıdır.

Konuyu anlamlandırmak adına, kulun seyr-ü seferinden örnekleme yaparsak

Hâl: Hayâ, vicdan, merhamet, cömertlik, sahv, sekr, zikir, telvin, temkin, fikir, aşk, vb hâllerdir,

Makam: Sıddik, veli, emir makamı, pir, mürşid-i kâmil, halil, acziyet, habib, feta, arif, arif-i billah, feraset, tasarruf, vb makamlardır,

Mertebe: melekut, cennet, cehennem, mahşer, küre-i arz, lahut, hahut, arş, fütüvvet, velayet, sıdkiyet, şeytanlık, takva, nübüvvet, Kur’an, emir âlemi, esma seyri, ayet seyri, sıfat seyri, fenâ seyri, bekâ seyri, vb mertebelerdir.

Herkes mevcudiyeti itibarıyla bir mertebede bulunur. Bulunduğu mertebenin hâlleri üzerinden ulvi tecellilere mazhar olur. Tecelli buyurulan ulvi tavırların, kendisinde kalıcılık arz etmesi durumuna göre makamlarda seyir eder.

Mesela;

1) salik cennet mertebesindedir. Cennet mertebesinin hâli huzurdur. Huzur hâli üzerinde selam ve mümin, esması tecelli ederse eğer bulduğu nimetler üzeri veli, arif, makamlarında bulunur,

2) salik takva mertebesindedir. Takvada, farz edelim ki korku hâlindedir. Korku hâlinde iken salik, Hakk rububiyet sıfatları ile tecelli ederse Hakk’a halil olma makamında bulunabilir; eğer Hakk uluhiyet sıfatları ile tecelli ederse, salike nasip olan acziyet makamı olur.

3) Salik cehennem mertebesinde bulunursa, cehennem dertler seyridir. Hakk el Elim, el Darr, el Nafi esma sıfatları ile tecelli eder. Hakk kulunu, rububiyeti ile kendine rauf sıfatıyla yükseltirse eğer kul şükür makamına veya rıza makamına erer. Salik uluhiyet tecellisi ile karşılaşırsa eğer ya acziyet makamı üzeri tövbe makamına geçer ya da küfür hâli üzeri şeytanlık makamlarından birine düçar olur.

Bunlar gibi daha nice örnek verilebilinir, mevzuyu anlamlandırmak için bu kadarı kafidir.

Bilinmesi gereken bir hususiyet de şudur: bazı makamlar, hâlin kalıcılığı sebebi ile makam payesi alırlar. Bunlar Şükür, hamd, tövbe, dua, acziyet, feta, sabır, vb; bazı hâller ise kalıcılık arz etmezler, sadece yükseltici ya da düşürücü meleke sıfatında bulunurlar. Bunlar hayâ, korku, aşk, vecd, sekr, vera vb.

Mertebelerde ise mertebeler, âlemler mertebeleri seyri ve ibadetin sonucunda veya tam tersi olarak kötülüğün sonucunda seyir edilen mertebeler olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Bunlara örnek: lahud, emiralemi cennet, cehennem, bitkiler, hayvanlar vb mertebeler âlem seyri mertebelerindendir. Fütüvvet, sıddikıyet, mübüvvet, velayet, şeytanlık gibi mertebeler ise ihsan ve ibadetin sonucu veya kötü hâllerin (gıybet, yalan, riya, hırs, vb) sonucu edinilen şeytanlık mertebeleri seyri mertebelerindendir.

Şeytanlık da bir mertebedir. Bu mertebede kalıcı olunursa eğer şeytanlık makan olmuş olur. Şeytanlığın gıybet, kibir, riya, hased, şehvet, vb hâlleri vardır. Şehvet hâlinin mertebe makamları zina ve fuhuştur. Hırs, hased, kibir, öfke, hâllerinin mertebe makamları ise buğz, bozgunculuk, ketum olma durumlarıdır.

Cenab’ı Hakk şeytanlığa dahi hâller ve kötülüğün makamlarını vermiştir. Ve cehennem katlarını kötülüğün seyrine göre derecelendirmiştir.

Allah’a sığınırız bu hâllerden ve şeytanlığın mertebelerinden.

Dinde imanlı bir insan için islamın şartları (farz ibadetler), imanın şartları (farz olan itikatler) farzlar olarak iman ediyorsa eğer iman-ı gaybi mertebesinde kurtuluşuna sebeptir. Tasavvuf ise dinde nafilele ibadette mertebe seyridir. Tasavvuf seyri, imanın, iman-ı şuhudi mertebesinde kemâlatını bulmasına sebeptir.

Mertebe ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Ubûdiyet

Abidler ibadet ile Rabb’leri olan Allah’ın rızasının gözeten niyetle amele yönelen kullar olarak ubûdiyette bulunurlar. Ubûdiyet, nefsine hayrı ve hakikati buy...

Ubûdiyet nedir?
Sözlük

Ferâset (Firâset)

Feres at, kısrak anlamına gelir. Feresten kinaye feraset at yetiştiriciliği, binicilik, süvarilik anlamlarına gelse de zeka atına binmeden kinaye zihin açıklığı...

Ferâset (Firâset) nedir?
Sözlük

Miraç

Kulun, gece hükmündeki eşyanın tabiatına ve özdekçi bakışımdan, hüzün ve aşk ile Hakk’a yukarıda anlatılan mertebeler (mahşer, sırât, cehennem, cennet vb) üzeri...

Miraç nedir?
Sözlük

Kutb-ül Aktab

Kutupların kutbu anlamına gelen kutb-ül aktab, beş yüz elliler, yetmiş üçler, kırklar, yediler, beşler dörtler, üçler, ikiler denilen velayet meclisinin piridir...

Kutb-ül Aktab nedir?
Sözlük

Anasır-ı Erbaa

Tezahürler düzeyinde küre-i arzdaki mümkinatı biçimlerdiren dört unsura (toprak, hava, su ve ateş) anasır-ı erbaa denir. Toprak: Pozitif tarafı ile sebat, sabı...

Anasır-ı Erbaa nedir?
Sözlük

Mehdi

Mehdi hidayete eren veya hidayete vesile olan, kurtuluşa eren veya kurtarıcı olana denir. Hz. İsa yukarıda anlatılan mesih oluşunun hususiyeti üzeri zaten kurt...

Mehdi nedir?
Sözlük

Sırât-ı Müstakim

Pek doğru, temiz yol anlamına gelen sırât-ı müstakim, itâat, takva, tevazu, edep, rıza, ibadet ile Hakk’a hayır ameller üzeri gayrette olduğumuz yaşamı yol edin...

Sırât-ı Müstakim nedir?
Sözlük

Razı

Hoşnut olmak ve hoşnutluğunda itâat etmek anlamını taşır. Tasavvufta razı olmak Hakk’tan razı olmak ve Hakk’ın kulundan azı olması için kullanılır. Kulun Hakk’ı...

Razı nedir?
Sözlük

Mizan

Mizan terazi, ölçü anlamına gelir. Ehli tarafından mizan, Hakk’ın kâinatı belli bir ölçü üzeri kader ve kazada ikame, idare ve idame etmesi sıfatına işareten k...

Mizan nedir?
Sözlük

Nimet

Kulun gayreti ve mücahedesi sonucu müşahede ettiği ve erdiği ilahi sıfat, esma ve ayet tecellisinin hâl, makam ve mertebelerinden nasiplendiği durumlara nimet d...

Nimet nedir?