Mertebe nedir, Mertebe ne demek?

Mertebe derece, basamak, paye anlamlarına gelir.

Genel anlamda mertebe, Hakk’ın hâl ve makam tecellilerinin değizmez derecelerde sınıflandırılması ve böylece sıfatlandırılmasıdır.

Konuyu anlamlandırmak adına, kulun seyr-ü seferinden örnekleme yaparsak

Hâl: Hayâ, vicdan, merhamet, cömertlik, sahv, sekr, zikir, telvin, temkin, fikir, aşk, vb hâllerdir,

Makam: Sıddik, veli, emir makamı, pir, mürşid-i kâmil, halil, acziyet, habib, feta, arif, arif-i billah, feraset, tasarruf, vb makamlardır,

Mertebe: melekut, cennet, cehennem, mahşer, küre-i arz, lahut, hahut, arş, fütüvvet, velayet, sıdkiyet, şeytanlık, takva, nübüvvet, Kur’an, emir âlemi, esma seyri, ayet seyri, sıfat seyri, fenâ seyri, bekâ seyri, vb mertebelerdir.

Herkes mevcudiyeti itibarıyla bir mertebede bulunur. Bulunduğu mertebenin hâlleri üzerinden ulvi tecellilere mazhar olur. Tecelli buyurulan ulvi tavırların, kendisinde kalıcılık arz etmesi durumuna göre makamlarda seyir eder.

Mesela;

1) salik cennet mertebesindedir. Cennet mertebesinin hâli huzurdur. Huzur hâli üzerinde selam ve mümin, esması tecelli ederse eğer bulduğu nimetler üzeri veli, arif, makamlarında bulunur,

2) salik takva mertebesindedir. Takvada, farz edelim ki korku hâlindedir. Korku hâlinde iken salik, Hakk rububiyet sıfatları ile tecelli ederse Hakk’a halil olma makamında bulunabilir; eğer Hakk uluhiyet sıfatları ile tecelli ederse, salike nasip olan acziyet makamı olur.

3) Salik cehennem mertebesinde bulunursa, cehennem dertler seyridir. Hakk el Elim, el Darr, el Nafi esma sıfatları ile tecelli eder. Hakk kulunu, rububiyeti ile kendine rauf sıfatıyla yükseltirse eğer kul şükür makamına veya rıza makamına erer. Salik uluhiyet tecellisi ile karşılaşırsa eğer ya acziyet makamı üzeri tövbe makamına geçer ya da küfür hâli üzeri şeytanlık makamlarından birine düçar olur.

Bunlar gibi daha nice örnek verilebilinir, mevzuyu anlamlandırmak için bu kadarı kafidir.

Bilinmesi gereken bir hususiyet de şudur: bazı makamlar, hâlin kalıcılığı sebebi ile makam payesi alırlar. Bunlar Şükür, hamd, tövbe, dua, acziyet, feta, sabır, vb; bazı hâller ise kalıcılık arz etmezler, sadece yükseltici ya da düşürücü meleke sıfatında bulunurlar. Bunlar hayâ, korku, aşk, vecd, sekr, vera vb.

Mertebelerde ise mertebeler, âlemler mertebeleri seyri ve ibadetin sonucunda veya tam tersi olarak kötülüğün sonucunda seyir edilen mertebeler olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Bunlara örnek: lahud, emiralemi cennet, cehennem, bitkiler, hayvanlar vb mertebeler âlem seyri mertebelerindendir. Fütüvvet, sıddikıyet, mübüvvet, velayet, şeytanlık gibi mertebeler ise ihsan ve ibadetin sonucu veya kötü hâllerin (gıybet, yalan, riya, hırs, vb) sonucu edinilen şeytanlık mertebeleri seyri mertebelerindendir.

Şeytanlık da bir mertebedir. Bu mertebede kalıcı olunursa eğer şeytanlık makan olmuş olur. Şeytanlığın gıybet, kibir, riya, hased, şehvet, vb hâlleri vardır. Şehvet hâlinin mertebe makamları zina ve fuhuştur. Hırs, hased, kibir, öfke, hâllerinin mertebe makamları ise buğz, bozgunculuk, ketum olma durumlarıdır.

Cenab’ı Hakk şeytanlığa dahi hâller ve kötülüğün makamlarını vermiştir. Ve cehennem katlarını kötülüğün seyrine göre derecelendirmiştir.

Allah’a sığınırız bu hâllerden ve şeytanlığın mertebelerinden.

Dinde imanlı bir insan için islamın şartları (farz ibadetler), imanın şartları (farz olan itikatler) farzlar olarak iman ediyorsa eğer iman-ı gaybi mertebesinde kurtuluşuna sebeptir. Tasavvuf ise dinde nafilele ibadette mertebe seyridir. Tasavvuf seyri, imanın, iman-ı şuhudi mertebesinde kemâlatını bulmasına sebeptir.

Mertebe ne demek? Paylaşın:
Sözlük'de arayın:
Bu web sitesi İstanbul Tevhid Okulu tarafından kurulmuştur.
Sözlük

Rical-i Gayb

Yukarıda anlatılan erenlere ricâl-i gayb erenleri denir. Bu erenler ulvi ve nurani mevki sahibi (ricâl), herkes tarafından bilinmeyen (gayb) erenlerdir. Kur’an...

Rical-i Gayb nedir?
Sözlük

Hüsn-ü Zann

Olay ve olgulardaki ilişkilerde Hakk’tan emin olarak, iyi niyette bulunarak genelde hak üzerine olumlama durumunda bulunduğumuz hâle hüsn-ü zann denir. Kişi hüs...

Hüsn-ü Zann nedir?
Sözlük

Kesret

Kesret çokluk anlamına gelir. Çokluk ise farklılıklarda belirmedir. Bu bağlamda kesret, Ahad olan Hakk’ın kendi varlığında belirmesi için halk ediş olarak tavır...

Kesret nedir?
Sözlük

Yerde Adem – Gökte Adem

İnsan Hakk tarafı olan ruh ve nur ile göklerde, beden tarafı ile de küre-i arzdadır. İnsan göklere ve yerlere cem’ olmuş hâli üzeri Hakk’a, Hakk’ın nur tecellis...

Yerde Adem – Gökte Adem nedir?
Sözlük

Sezgi

Sezgi olmuşa, olana ve olacağa dair hususiyetlerden gayri iradi olarak içsel algılama düzeyinde feyz-i mukaddesten veya feyz-i akdesten gelen bilgi düzeyinde bu...

Sezgi nedir?
Sözlük

Amel

Niyetin, gayret üzeri kulun fiilinde belirmesi işine amel denir. Kulun niyeti ihlâs üzeri güzel ise niyetinin akıbeti olan ameli de güzel olur. Dinimiz iman ve...

Amel nedir?
Sözlük

Hayâ’

Hayâ’ utanma ile çekinme anlamına gelir. Sufilerin dilinde ise hayâ’, imanın bir cüzü olarak iman eden mümin dervişin, Hakkın her yerde olduğunun anlayışı üzeri...

Hayâ’ nedir?
Sözlük

Müşahede

Tecelli-i zatide nasiplenen veli kul için imanı doğrultusunda Hakk’a tavırlarında devamlı bir biçimde şahid olma hâli gerçekleşir. Bir filmin karelerinin kesint...

Müşahede nedir?
Sözlük

Murakabe

Rü’yet dilinde murakabe, daha önce murakabeyi anlamlandırdığımızın dışında bedenin uyanık, üst bilincin ise uyku ile uyanıklık arası bir hâlde olması üzerinden ...

Murakabe nedir?
Sözlük

Tasavvuf

İman dolu bir kalbe sahip kişinin ilahi aşk ve şevk ile arınma süreciyle beraber miraç ve ciraçta Hakk’a vuslat ettiği, bir ömür boyu seyr-ü seferde bulunarak s...

Tasavvuf nedir?