Halkiyet nedir, Halkiyet ne demek?

Halık, evveliyatında mevcudiyeti bulunmayan, varlığı yokluk (adem) hükmünde olan yani evveliyatı olmayan varları mevcuda mümkinler olarak getiren yaratıcı anlamına gelir. Halıktan kinaye halkiyet ise yaratma, icad etme anlamları doğrultusunda mevcud etme olarak halk etme anlamında kullanılır.

Tasavvuf ehli için halketme, herşeyi kudretinden halk eden Hakk’ın varlığında kendi nuru ile halkettiği ilahi sıfatları üzeri tavırları ve bu tavırlar üzeri halkettiği, varoluşları ile mümkin kılınan mahlukat için kullanılır.

Mahlukat kavramı da zaten halk (yaratılmış, icad olunmuş) kavramına içkindir. Bu bağlamda Arabça temelli tasavvuf dili bir sözcüğün kök harfleri doğrultusunda kök sözcükten kinaye etme biçimi ile birbirinden türetilerek (halk edilerek) oluşmuş ontolojik düzeyde örgünsel bir lisandır.

Tasavvuf ehlince halketme, Hakk’ın kendi nurani varlığında nurundan coşkunluk göstererek “kün” (“ol”) emri ile kudretinde coştuğu, yanında kendinden başka bir varlık bulunmadığından dolayı kendinden, kendi ile, kendi için bir tecelli etme durumudur. Anlatılan bağlamda dışlaşma da diyebileceğimiz böylesi bir tecellide Hakk’ın nurani varlığındaki zaman genişliği sebebiyle an (vakt) hükmünde halkedilenler, halkedilmeleri ile beraber gelecekleri ile Hakk’ın varlığında bir olmuş bitmişten ibarettirler.

Bu bağlamda ehli için mahlukat, olmuş ve bitmiş olanı kader ve kaza hükmünde Hakk’ın diriliği üzerine yaşamaktadırlar. Anlatılanlar bağlamında halk etme Hakk’ın bilinmeyi murad etmesi iradesi doğrultusunda kendisi için, kendi varlığında, kendinden varlık verişi ile gerçekleşen bir dışlaşmadır. Bunun içindir ki tasavvuf ehli için halkedilen her türlü olay ve olgu Hakk’ın varlığının dışında O’ndan ayrı olarak düşünülemez. Bu doğrultuda tasavvuf ehlinde, Hakk’ın sıfatları ve mümkinatın mevcudiyeti, Hakk’ın şahsı kıyasınca Hakk’ın aynı mıdır, değil midir? doğrultusunda yapılan eleştiri düzeyinde tartışmalar görülür (Vücudcular ve Şuhudcular). Eleştirel düzeyde tartışmalar ehil olan tasavvuf erbabında görünür olsa da bu ehil temelde Hakk’ın varlığından bağımsız ve ayrı olan bir mümkinattan bahsetmezler. Çünkü Hakk’tan bağımsız bir mümkinattan bahsetmek Hakk’ın nuraniyetinde vücudunun ahadiyetine muhalefet olarak Hakk’ın varlığının yanında başka bir mekansallık ve vücud düzeyinde mevcudiyet varmış anlayışı sebebi ile Hakk’ın varlık olarak süphanlığına mutlakiyeti sebebi ile aykırıdır.

Hakk’ın nuru ile nurlanmaları sonucu leduni bilgi üzerine irfan bulmaları sebebiyle erenler, marifetullah sebebiyle Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsedemezler. Ehil olmayanın, Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsetmesi hem marifetullah düzeyinde edinilen hakikat bilgisine aykırıdır hem de hakikat bilgisine nuhalefeten tevhide aykırıdır.

Anlatılanlar doğrultusunda erenler, halkı halkedilenler olarak şahıs düzeyinde varlık-bilimsel bağlamda, Hakk’ın tecellileri mahiyetinde dışlaşma durumu üzeri görürler demek doğru olur.

Halkiyet ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Bürhan

Bürhan kanıt, hüccet, delil anlamlarına gelir. Hakk’ı batıldan, gerçek olanı gerçek olmayandan ayıran akli delile bürhan denir. Bürhan akli olarak kalbi mutmain...

Bürhan nedir?
Sözlük

Rıza

Memnun kılmak, memnun edilmek anlamlarını taşır. Sufiler için rıza, Hakk’ın memnuniyetini gözlemek ve Hakk’ın kendilerinden memnuniyeti ile memnun olmak anlamın...

Rıza nedir?
Sözlük

İlm-i Ledün

İlm-i Ledün, her şeyi kalbinde bilme melekeleri üzeri bildirten Hakk ile bilen kulun, Hakk’ın nuraniyeti ile melâike tecellisi sonucu bilginin kaynağı olan Hakk...

İlm-i Ledün nedir?
Sözlük

Üveysi

Hakk’a talip bir insanın biat ettiği piri olmadan melekler tarafından veya zamanın büyük pirleri tarafından batınen yetiştirilmesine üveysilik denir. İslamda i...

Üveysi nedir?
Sözlük

Zuhur

Zuhur kavramı genel anlamda görünürler (olay ve olgular) için kullanılır. İman verilmiş kalbin sahibi olan Hakk, iman verdiği kuluna tecelli-i zati ile tecelli...

Zuhur nedir?
Sözlük

Kavil Âlemi

Melekut âlemine, melâikenin Rabb-ül Âlemin’in kudreti üzeri kuvvette olmaları ve esmalar tecellisinin sonucu bir birleri ile muhabbette olmaları sebebi ile kavi...

Kavil Âlemi nedir?
Sözlük

Akış

Akış kavramı tasavvufta kullanılmaz, manevi bir hâl sebebi ile irdelemek gerekir. Fiziğin gösterdiği kadar biliyoruz ki mekandan bahsediliyorsa eğer, melâike (k...

Akış nedir?
Sözlük

Fütüvvet

Fetâ olanların, ölüm ve fakirlikten dolayı mal ve mülkünü yitirme korkusu olan cimrilikten uzak, Allah yolunda kazandıkları Allah’ın kendilerine verdiklerinden ...

Fütüvvet nedir?
Sözlük

Haddini bilmek

Had hudud, sınır, çizgi, cürmün sınırı anlamlarında kullanılır. Erenler tarafından haddini bilmek ise, kulun ademiyeti gereği acziyetini bilip mevcudiyetinin ha...

Haddini bilmek nedir?
Sözlük

Tevhidin Düşünce Prensipleri

Tevhidin düşünce prensipler, Hakk’a olan inancımız doğrultusunda ilkesel düşünmemizin zorunluluğudur. Bunlar: 1) Allah 2) Allah’ta 3) Allah’tan 4) Allah’la 5) A...

Tevhidin Düşünce Prensipleri nedir?