Halkiyet nedir?

Halık, evveliyatında mevcudiyeti bulunmayan, varlığı yokluk (adem) hükmünde olan yani evveliyatı olmayan varları mevcuda mümkinler olarak getiren yaratıcı anlamına gelir. Halıktan kinaye halkiyet ise yaratma, icad etme anlamları doğrultusunda mevcud etme olarak halk etme anlamında kullanılır.

Tasavvuf ehli için halketme, herşeyi kudretinden halk eden Hakk’ın varlığında kendi nuru ile halkettiği ilahi sıfatları üzeri tavırları ve bu tavırlar üzeri halkettiği, varoluşları ile mümkin kılınan mahlukat için kullanılır.

Mahlukat kavramı da zaten halk (yaratılmış, icad olunmuş) kavramına içkindir. Bu bağlamda Arabça temelli tasavvuf dili bir sözcüğün kök harfleri doğrultusunda kök sözcükten kinaye etme biçimi ile birbirinden türetilerek (halk edilerek) oluşmuş ontolojik düzeyde örgünsel bir lisandır.

Tasavvuf ehlince halketme, Hakk’ın kendi nurani varlığında nurundan coşkunluk göstererek “kün” (“ol”) emri ile kudretinde coştuğu, yanında kendinden başka bir varlık bulunmadığından dolayı kendinden, kendi ile, kendi için bir tecelli etme durumudur. Anlatılan bağlamda dışlaşma da diyebileceğimiz böylesi bir tecellide Hakk’ın nurani varlığındaki zaman genişliği sebebiyle an (vakt) hükmünde halkedilenler, halkedilmeleri ile beraber gelecekleri ile Hakk’ın varlığında bir olmuş bitmişten ibarettirler.

Bu bağlamda ehli için mahlukat, olmuş ve bitmiş olanı kader ve kaza hükmünde Hakk’ın diriliği üzerine yaşamaktadırlar. Anlatılanlar bağlamında halk etme Hakk’ın bilinmeyi murad etmesi iradesi doğrultusunda kendisi için, kendi varlığında, kendinden varlık verişi ile gerçekleşen bir dışlaşmadır. Bunun içindir ki tasavvuf ehli için halkedilen her türlü olay ve olgu Hakk’ın varlığının dışında O’ndan ayrı olarak düşünülemez. Bu doğrultuda tasavvuf ehlinde, Hakk’ın sıfatları ve mümkinatın mevcudiyeti, Hakk’ın şahsı kıyasınca Hakk’ın aynı mıdır, değil midir? doğrultusunda yapılan eleştiri düzeyinde tartışmalar görülür (Vücudcular ve Şuhudcular). Eleştirel düzeyde tartışmalar ehil olan tasavvuf erbabında görünür olsa da bu ehil temelde Hakk’ın varlığından bağımsız ve ayrı olan bir mümkinattan bahsetmezler. Çünkü Hakk’tan bağımsız bir mümkinattan bahsetmek Hakk’ın nuraniyetinde vücudunun ahadiyetine muhalefet olarak Hakk’ın varlığının yanında başka bir mekansallık ve vücud düzeyinde mevcudiyet varmış anlayışı sebebi ile Hakk’ın varlık olarak süphanlığına mutlakiyeti sebebi ile aykırıdır.

Hakk’ın nuru ile nurlanmaları sonucu leduni bilgi üzerine irfan bulmaları sebebiyle erenler, marifetullah sebebiyle Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsedemezler. Ehil olmayanın, Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsetmesi hem marifetullah düzeyinde edinilen hakikat bilgisine aykırıdır hem de hakikat bilgisine nuhalefeten tevhide aykırıdır.

Anlatılanlar doğrultusunda erenler, halkı halkedilenler olarak şahıs düzeyinde varlık-bilimsel bağlamda, Hakk’ın tecellileri mahiyetinde dışlaşma durumu üzeri görürler demek doğru olur.

Sözlük

İstidad

İstidad bir şeyin kabulune ve kazanılmasına olan fıtri meyil, kabiliyet, akıllılık, anlayışlılık ölçüsüdür. Bu bağlamda istidad bir şeyi alabilmeden, edinebilme...

İstidad nedir?
Sözlük

İstihare

Ferdi hikmet üzeri müminlerin karşılaştıkları olaylar ve olgular karşısında, hayır üzeri nasıl hareket etmelerinin gerektiğini ve olay ve olguların hayır üzeri ...

İstihare nedir?
Sözlük

Kürsi-i Âlâ

Algı düzeyinde yerleri, kuantum düzeyinde gökleri kucaklayan insanın Hakk’ın varlık mekânı olmasına sebep veren en temel Hakk kapısı olan beynimize kürsi-i âlâ ...

Kürsi-i Âlâ nedir?
Sözlük

Alp Erenler

Zulüme karşı kâli ve hâli mücadele ve cihad eden, bu sebeple de hicret eden savaşçı erenlere denir. Bu ehile Ebu Zer Gıffari (r.a.) ve Horasan erenleri güzel bi...

Alp Erenler nedir?
Sözlük

Kötülük (Şerr)

İnsanın kendisini Hakk’a örten her türlü masivaya düşüş hâli, kendine zulüm etmek mahiyetinde, kendine yaptığı kötülüktür. Kötülük anlatılan doğrultuda şerrin k...

Kötülük (Şerr) nedir?
Sözlük

Havas-ül Havas

Zuhur makamına gelen ve marifetullah üzeri mevcudiyetlerinde yaşayan arif bi-llahlara denir. ...

Havas-ül Havas nedir?
Sözlük

Hakikat

Şahsının ahadiyeti sebebi ile Hakk’ın kendinde kendi ile var ettiği mevcudat üzerinden Tek ve bir olarak aşkın varlık oluşunun bilgisidir. Bu da Aliyy ve Cami e...

Hakikat nedir?
Sözlük

Mucize

Kerametin peygamberlerde, Hakk’a ve O’na iman etmeye davet için gösterildiği sünnetullaha aşkın maddeye tesir kuvveti ve her türlü telepatik hassasiyet durumudu...

Mucize nedir?
Sözlük

Melek

Hakk, nurunun kuvvet açılımını belli sıfatlar ile biçimlendirdiğinden dolayı var edilmiş nurani saf ve arı mevcudatlara melek denir. Meleklerin başlangıcı Hakk’...

Melek nedir?
Sözlük

Vefa

Vefa, kulun vicdanen minnet hissiyatı ile muhabbet ve dostlukta sebat etmesidir. Vefada kul, vicdanen Hakk’a ve O’nun sevdiklerine meyillidir....

Vefa nedir?