Halkiyet nedir, Halkiyet ne demek?

Halık, evveliyatında mevcudiyeti bulunmayan, varlığı yokluk (adem) hükmünde olan yani evveliyatı olmayan varları mevcuda mümkinler olarak getiren yaratıcı anlamına gelir. Halıktan kinaye halkiyet ise yaratma, icad etme anlamları doğrultusunda mevcud etme olarak halk etme anlamında kullanılır.

Tasavvuf ehli için halketme, herşeyi kudretinden halk eden Hakk’ın varlığında kendi nuru ile halkettiği ilahi sıfatları üzeri tavırları ve bu tavırlar üzeri halkettiği, varoluşları ile mümkin kılınan mahlukat için kullanılır.

Mahlukat kavramı da zaten halk (yaratılmış, icad olunmuş) kavramına içkindir. Bu bağlamda Arabça temelli tasavvuf dili bir sözcüğün kök harfleri doğrultusunda kök sözcükten kinaye etme biçimi ile birbirinden türetilerek (halk edilerek) oluşmuş ontolojik düzeyde örgünsel bir lisandır.

Tasavvuf ehlince halketme, Hakk’ın kendi nurani varlığında nurundan coşkunluk göstererek “kün” (“ol”) emri ile kudretinde coştuğu, yanında kendinden başka bir varlık bulunmadığından dolayı kendinden, kendi ile, kendi için bir tecelli etme durumudur. Anlatılan bağlamda dışlaşma da diyebileceğimiz böylesi bir tecellide Hakk’ın nurani varlığındaki zaman genişliği sebebiyle an (vakt) hükmünde halkedilenler, halkedilmeleri ile beraber gelecekleri ile Hakk’ın varlığında bir olmuş bitmişten ibarettirler.

Bu bağlamda ehli için mahlukat, olmuş ve bitmiş olanı kader ve kaza hükmünde Hakk’ın diriliği üzerine yaşamaktadırlar. Anlatılanlar bağlamında halk etme Hakk’ın bilinmeyi murad etmesi iradesi doğrultusunda kendisi için, kendi varlığında, kendinden varlık verişi ile gerçekleşen bir dışlaşmadır. Bunun içindir ki tasavvuf ehli için halkedilen her türlü olay ve olgu Hakk’ın varlığının dışında O’ndan ayrı olarak düşünülemez. Bu doğrultuda tasavvuf ehlinde, Hakk’ın sıfatları ve mümkinatın mevcudiyeti, Hakk’ın şahsı kıyasınca Hakk’ın aynı mıdır, değil midir? doğrultusunda yapılan eleştiri düzeyinde tartışmalar görülür (Vücudcular ve Şuhudcular). Eleştirel düzeyde tartışmalar ehil olan tasavvuf erbabında görünür olsa da bu ehil temelde Hakk’ın varlığından bağımsız ve ayrı olan bir mümkinattan bahsetmezler. Çünkü Hakk’tan bağımsız bir mümkinattan bahsetmek Hakk’ın nuraniyetinde vücudunun ahadiyetine muhalefet olarak Hakk’ın varlığının yanında başka bir mekansallık ve vücud düzeyinde mevcudiyet varmış anlayışı sebebi ile Hakk’ın varlık olarak süphanlığına mutlakiyeti sebebi ile aykırıdır.

Hakk’ın nuru ile nurlanmaları sonucu leduni bilgi üzerine irfan bulmaları sebebiyle erenler, marifetullah sebebiyle Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsedemezler. Ehil olmayanın, Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsetmesi hem marifetullah düzeyinde edinilen hakikat bilgisine aykırıdır hem de hakikat bilgisine nuhalefeten tevhide aykırıdır.

Anlatılanlar doğrultusunda erenler, halkı halkedilenler olarak şahıs düzeyinde varlık-bilimsel bağlamda, Hakk’ın tecellileri mahiyetinde dışlaşma durumu üzeri görürler demek doğru olur.

Halkiyet ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Alem-i Kebir

Bütün mahlukatın kendi ahlakında karakterize olması, Hakk şahsının nuruyla ve nurdan halk ettiği ruh üzerinden tecelli etmesi, Hakk’ın ilahi sıfatlar ile tecell...

Alem-i Kebir nedir?
Sözlük

Tasavvuf

İman dolu bir kalbe sahip kişinin ilahi aşk ve şevk ile arınma süreciyle beraber miraç ve ciraçta Hakk’a vuslat ettiği, bir ömür boyu seyr-ü seferde bulunarak s...

Tasavvuf nedir?
Sözlük

İrade

İrade istek ve istenç anlamına gelir. Hakk’ta irade, Hakk’ın zatını işareten istenç temelli nefs hâline bürünüşünün (vechelenişinin) melâike tavrıdır. Kulda is...

İrade nedir?
Sözlük

İ’tikâf

İ’tikâf, sufilerin yalnız kalacakları her hangi bir yerde riyazat ile Kur’an okumasına, zikir etmesine ve farzları dahilinde diğer nafile ibadetlerde bulunmasın...

İ’tikâf nedir?
Sözlük

Sübhan

Sübhan, sübuhdan kinaye noksansız sıfatları ile tesbih edilen demektir. Erenler bu kavramı Hakk’ın varlığının kudsiyeti ile tenzihte bulunarak, O’nu noksansızl...

Sübhan nedir?
Sözlük

Münkir

Münkir inkar eden, kabul etmeyen, hakikati tasdik etmeyen anlamlarında kullanılır. Münkir olan Hakk’ın hakikatini ve iradesini kabul etmeyen kişidir. Münkir ha...

Münkir nedir?
Sözlük

Kur’an

Bütün âlemlerin mertebeleri, hâlleri ve makamları ile zikredildiği, hak ile batılı birbirinden ayıran furkan oluşuyla hikmet üzeri okunan kitap olmasıyla insand...

Kur’an nedir?
Sözlük

Amel

Niyetin, gayret üzeri kulun fiilinde belirmesi işine amel denir. Kulun niyeti ihlâs üzeri güzel ise niyetinin akıbeti olan ameli de güzel olur. Dinimiz iman ve...

Amel nedir?
Sözlük

Meleke

Tecrübe sonucu edindiğimiz kabiliyet olarak kullanabildiğimiz bilgi ve bunun haricinde bizde oluşan veya önceden varolan yetilerimize ve bizi yönlendirici hâlle...

Meleke nedir?
Sözlük

Mertebe

Mertebe derece, basamak, paye anlamlarına gelir. Genel anlamda mertebe, Hakk’ın hâl ve makam tecellilerinin değizmez derecelerde sınıflandırılması ve böylece s...

Mertebe nedir?