Halkiyet nedir?

Halık, evveliyatında mevcudiyeti bulunmayan, varlığı yokluk (adem) hükmünde olan yani evveliyatı olmayan varları mevcuda mümkinler olarak getiren yaratıcı anlamına gelir. Halıktan kinaye halkiyet ise yaratma, icad etme anlamları doğrultusunda mevcud etme olarak halk etme anlamında kullanılır.

Tasavvuf ehli için halketme, herşeyi kudretinden halk eden Hakk’ın varlığında kendi nuru ile halkettiği ilahi sıfatları üzeri tavırları ve bu tavırlar üzeri halkettiği, varoluşları ile mümkin kılınan mahlukat için kullanılır.

Mahlukat kavramı da zaten halk (yaratılmış, icad olunmuş) kavramına içkindir. Bu bağlamda Arabça temelli tasavvuf dili bir sözcüğün kök harfleri doğrultusunda kök sözcükten kinaye etme biçimi ile birbirinden türetilerek (halk edilerek) oluşmuş ontolojik düzeyde örgünsel bir lisandır.

Tasavvuf ehlince halketme, Hakk’ın kendi nurani varlığında nurundan coşkunluk göstererek “kün” (“ol”) emri ile kudretinde coştuğu, yanında kendinden başka bir varlık bulunmadığından dolayı kendinden, kendi ile, kendi için bir tecelli etme durumudur. Anlatılan bağlamda dışlaşma da diyebileceğimiz böylesi bir tecellide Hakk’ın nurani varlığındaki zaman genişliği sebebiyle an (vakt) hükmünde halkedilenler, halkedilmeleri ile beraber gelecekleri ile Hakk’ın varlığında bir olmuş bitmişten ibarettirler.

Bu bağlamda ehli için mahlukat, olmuş ve bitmiş olanı kader ve kaza hükmünde Hakk’ın diriliği üzerine yaşamaktadırlar. Anlatılanlar bağlamında halk etme Hakk’ın bilinmeyi murad etmesi iradesi doğrultusunda kendisi için, kendi varlığında, kendinden varlık verişi ile gerçekleşen bir dışlaşmadır. Bunun içindir ki tasavvuf ehli için halkedilen her türlü olay ve olgu Hakk’ın varlığının dışında O’ndan ayrı olarak düşünülemez. Bu doğrultuda tasavvuf ehlinde, Hakk’ın sıfatları ve mümkinatın mevcudiyeti, Hakk’ın şahsı kıyasınca Hakk’ın aynı mıdır, değil midir? doğrultusunda yapılan eleştiri düzeyinde tartışmalar görülür (Vücudcular ve Şuhudcular). Eleştirel düzeyde tartışmalar ehil olan tasavvuf erbabında görünür olsa da bu ehil temelde Hakk’ın varlığından bağımsız ve ayrı olan bir mümkinattan bahsetmezler. Çünkü Hakk’tan bağımsız bir mümkinattan bahsetmek Hakk’ın nuraniyetinde vücudunun ahadiyetine muhalefet olarak Hakk’ın varlığının yanında başka bir mekansallık ve vücud düzeyinde mevcudiyet varmış anlayışı sebebi ile Hakk’ın varlık olarak süphanlığına mutlakiyeti sebebi ile aykırıdır.

Hakk’ın nuru ile nurlanmaları sonucu leduni bilgi üzerine irfan bulmaları sebebiyle erenler, marifetullah sebebiyle Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsedemezler. Ehil olmayanın, Hakk’tan ayrı bir mümkinattan bahsetmesi hem marifetullah düzeyinde edinilen hakikat bilgisine aykırıdır hem de hakikat bilgisine nuhalefeten tevhide aykırıdır.

Anlatılanlar doğrultusunda erenler, halkı halkedilenler olarak şahıs düzeyinde varlık-bilimsel bağlamda, Hakk’ın tecellileri mahiyetinde dışlaşma durumu üzeri görürler demek doğru olur.

Sözlük

Vakfetmek

Kulun Hakk’a kendisini adaması ve tevekkülü ile Hakk’a hizmette (ibadet) gayret, mücadele, mücahede ve cihad etmesiyle kendisini, karşılığını beklemeden Hakk’a ...

Vakfetmek nedir?
Sözlük

Kavil Âlemi

Melekut âlemine, melâikenin Rabb-ül Âlemin’in kudreti üzeri kuvvette olmaları ve esmalar tecellisinin sonucu bir birleri ile muhabbette olmaları sebebi ile kavi...

Kavil Âlemi nedir?
Sözlük

Sünnet

Sünnet yasalar, adetler anlamına gelir. Hakk için sünnet Hakk’ın yasaları (sünnetullah) anlamında kullanılır, Hz. Resul için sünnet ise adetler anlamında kulla...

Sünnet nedir?
Sözlük

Acı (Elim)

Kalbe ve bedene ağır gelen, yanış içeren sıkıntılı duruma acı denir. Acı beden ve kalbte, acziyetimiz ve çaresizliğimiz ile yüzleştiren, varoluşumızı hissettire...

Acı (Elim) nedir?
Sözlük

Ahlakullah

Cenab’ı Hakk’ın kâinatta sünneti (yasaları) üzeri sıfat, esma ve ayet seyrinde tavırlarda bulunması ahlakı varlık seyrine ahlakullah denir. Ahlakullah adetler b...

Ahlakullah nedir?
Sözlük

Sünnetullah

Cenab’ı Hakk’ın kâinatı bir ölçü üzeri (kader) yaratarak, kâinattaki melâikeler (kuvvetler) ile yasalarda nizam ve mizanda noksansız bir biçimde ikame, idare ve...

Sünnetullah nedir?
Sözlük

Ölüm

Ölüm, olay ve olgulardaki ilişki sonucunda mevcud olanların (yaratılanların) başka bir mevcudiyete terfi etmelerinden ibarettir. Bu da kâinattaki mekaniğin devi...

Ölüm nedir?
Sözlük

Terbiye

Kulun beden, duygu, düşünce ve nefsani hâllerinin tamamında Hakk’ın muradı üzeri fıtratıyla uyumlu, ahlakta hakkınca yaşama tavırlarında bulunmasıdır. Bu da tak...

Terbiye nedir?
Sözlük

Lütuf

Kulun gayret ve mücahedesi sonucunda çalışmalarının karşılığı dışında Hakk’ın kuluna hususen nimette ikramlarda bulunmasıdır. Nimet ve lütuf arasındaki en büyü...

Lütuf nedir?
Sözlük

Kırklar

Kırklar, zamanının insanlık içindeki ahlak direkleridirler. Rivayetlere göre on sekiz veya yirmi tanesi kadın erenlerdendir....

Kırklar nedir?