İllet nedir, İllet ne demek?

İllet esas sebep, vesile, hastalık, maraz anlamlarına gelir.

Genelde mutasavvıflar illet kavramını, hikmetine bağlı olarak olay ve olguların sebep ve vesileler yerine kullanırlar.

Esmalar, emir âleminde Hakk Teâla’nın subuti sıfatlarında melâike yoğunluğu tavrında bulunarak melekut âleminde oluşmuş oranın melek olarak görünüşünün (esma üzeri meleklerin halk edilişi) ayân-ı sabitesinin, insan kalbinde kavrayış melâikesiyle kavrandığı mâna melekeleridir. Bizler, sureten melek olan esmaların mâna melekeleri olarak bizde tezahürü sonucunda Hakk’ı esma veçheleri ile kendimizde bulmamızla beraber, O’nu tavırlarında zuhur düzeyinde kavrayış melekelerimizle müşahede ederiz. Yani her esmanın ind-i ilahide melekler düzeyinde (ayan-ı sabiteler) suretleri vardır. Ve biz enerji yoğunluğu olarak biçimlenmiş meleklerin melekelerimiz olmalarıyla Hakk’ın esma veçhelerini kendimizde buluruz. Kavrayış melekesi ile de kavramsal düzeyde müşahedede Hakk’ı melek tavırlarında zuhurda olarak veçhelenişinde müşahede ederiz. Burada anlaşılması gereken, Hakk’ın şahsıyla değil şahsının esma tavırlarında müşahede edildiğidir. Hakk’ın şahsını ahadiyeti sebebiyle kulluk perdesinde bulunurken müşahede etmemiz söz konusu değildir. Bu babta şöyle söyleyebiliriz: her nerede gördü isem Hakk’ı, O’nu görmediğimi gördüm, her gördüğüm bir hile-i rabbani olarak O’nun bir tavrından ibaretti. Kendimize dışsal olarak O’nu görüşlerimiz, O’nun melâike tavırlarından ibarettir. Hususen de belirtmek de gerekir ki Cenab’ı Hakk’ın nur-u kibriyası ile melâike yoğunluğu olarak her tavrı, oranlarda melekut âlemininde melekler suretinde görülür. Bu bağlamda konumuza dönersek, esmaların kavil âleminde (misal veya hayal âlemi de denilebilinir) keşf ile müşahedede melekler olarak görünmesi şaşılacak bir durum değildir. Çünkü zaten öyledirler.

Bizler için esmalar mevcudiyetleri itibarıyla soyut, fakat ilahi âlemdeki (nurani âlem) melek biçimleri ile melekelerimiz olarak bizde hem sıfatlarımız (görme, duyma bilme, esma-i hassımız vb) hem de kavrayışımızda mâna melekelerimiz olmaları ile yaşadığımız somut olgulardır. Bu bağlamda esmaların ayan-ı sabiteleri asılları olan esma melekleridir demek yerinde olur. irade ideaları olan iyilik, doğruluk ve güzelliğin de aynı doğrultuda asılları olan melekler düzeyinde ayan-ı sabiteleri vardır. Onları dahi bizler melekelerimiz mahiyetinde karakterize edilmeleri ile kendimizde mizacımızda tabiatımız olarak buluruz. Bu babta “O her türlü yaratmayı bilir” ayetini yad etmek gerekir.

“Alemler dürülmüş insanda,

İnsan âlemlerde dürülmüşlüğünü bulmakta,

Cümlesi hep insanda”

Ayan-ı sabiteler, melek suretleri itibarıyla soğurtmaçlardır.

İllet ne demek? Paylaşın:
Bu web sitesi İstanbul Tevhid Okulu tarafından kurulmuştur.
Sözlük

Muhâdara (Muhâzara)

Kulun hem şeytanlık ahlakından yana kalbinde sükûna erişi hem de özellikle zikir ibadeti ve diğer ibadetlerin sonucu kalbin huzur buluşu durumudur. ...

Muhâdara (Muhâzara) nedir?
Sözlük

Meşreb

Meşreb, yaratılıştan gelen ahlak ve huylara denir. Ehl-i tasavvuf için meşreb, insanın halk edilişinin unsurları ve ilkeleri üzeri tabiyatıyla bağlı olduğu uns...

Meşreb nedir?
Sözlük

Mücahede

Kulun Hakk ve dinine gayreti melekesinin kulda coşkunluk oluşturması, kulu amele sevk edişi ile alakadardır. Kulun gayreti sonucu Hakk ve dinine hizmet etmenin ...

Mücahede nedir?
Sözlük

Vakf

Karşılığını beklemeden yalnızca Hakk’a hizmet için servetini hayır yolunda bağış edilmesine denir....

Vakf nedir?
Sözlük

Dört Kapı Kırk Makam

Erenlerin dört kapıdan kasıtları şeriat, tarikat, hakikat ve marifet mertebeleridir. Kırk makamdan kasıtları ise bu dört mertebede edinilecek olan ahlaki hâl ma...

Dört Kapı Kırk Makam nedir?
Sözlük

Harf, Kelime, Cümle, Kelam

Harf ağızdan çıkan her bir sese ait sese verilen yazı ile de çizgilerle biçimlendirilen işaretlere denir. Harflerin çoğulu huruftur. Kelam bir mânayı ifade ede...

Harf, Kelime, Cümle, Kelam nedir?
Sözlük

Celâl ve Cemâl

Hakk’ın celal sıfatı, insanda uluhiyet sıfatının tecellisine sebep azamet, kahr, kahir, kebir, kadir vb esmalarının irade ve güç melekelerinin kuvvet üzeri niha...

Celâl ve Cemâl nedir?
Sözlük

Sahv

Sahv, ayılma, ayıklık ve uyanıklık anlamlarını taşır. Kimi sufiler için sahv, gaybetten sonra algıya geliş anlamına gelse de kimi sufiler için de sufinin müşah...

Sahv nedir?
Sözlük

Fahr-u Fakr

Fahr-u Fakr, genelde “fakrı övüncü olan” veya “fakrların övüncü olan” anlamlarında kullanılır. Fakr olmanın bir özelliği de Allah için yaptıkları her türlü iba...

Fahr-u Fakr nedir?
Sözlük

Nefs Mertebeleri

Kulun tarike girmeden önceki nefs durumu ile girdikten sonraki nefs durumlarını erenler meretebe olarak sınıflandırırlar. 1) Nefs-i emmare: emmare emreden, zor...

Nefs Mertebeleri nedir?