İllet nedir, İllet ne demek?

İllet esas sebep, vesile, hastalık, maraz anlamlarına gelir.

Genelde mutasavvıflar illet kavramını, hikmetine bağlı olarak olay ve olguların sebep ve vesileler yerine kullanırlar.

Esmalar, emir âleminde Hakk Teâla’nın subuti sıfatlarında melâike yoğunluğu tavrında bulunarak melekut âleminde oluşmuş oranın melek olarak görünüşünün (esma üzeri meleklerin halk edilişi) ayân-ı sabitesinin, insan kalbinde kavrayış melâikesiyle kavrandığı mâna melekeleridir. Bizler, sureten melek olan esmaların mâna melekeleri olarak bizde tezahürü sonucunda Hakk’ı esma veçheleri ile kendimizde bulmamızla beraber, O’nu tavırlarında zuhur düzeyinde kavrayış melekelerimizle müşahede ederiz. Yani her esmanın ind-i ilahide melekler düzeyinde (ayan-ı sabiteler) suretleri vardır. Ve biz enerji yoğunluğu olarak biçimlenmiş meleklerin melekelerimiz olmalarıyla Hakk’ın esma veçhelerini kendimizde buluruz. Kavrayış melekesi ile de kavramsal düzeyde müşahedede Hakk’ı melek tavırlarında zuhurda olarak veçhelenişinde müşahede ederiz. Burada anlaşılması gereken, Hakk’ın şahsıyla değil şahsının esma tavırlarında müşahede edildiğidir. Hakk’ın şahsını ahadiyeti sebebiyle kulluk perdesinde bulunurken müşahede etmemiz söz konusu değildir. Bu babta şöyle söyleyebiliriz: her nerede gördü isem Hakk’ı, O’nu görmediğimi gördüm, her gördüğüm bir hile-i rabbani olarak O’nun bir tavrından ibaretti. Kendimize dışsal olarak O’nu görüşlerimiz, O’nun melâike tavırlarından ibarettir. Hususen de belirtmek de gerekir ki Cenab’ı Hakk’ın nur-u kibriyası ile melâike yoğunluğu olarak her tavrı, oranlarda melekut âlemininde melekler suretinde görülür. Bu bağlamda konumuza dönersek, esmaların kavil âleminde (misal veya hayal âlemi de denilebilinir) keşf ile müşahedede melekler olarak görünmesi şaşılacak bir durum değildir. Çünkü zaten öyledirler.

Bizler için esmalar mevcudiyetleri itibarıyla soyut, fakat ilahi âlemdeki (nurani âlem) melek biçimleri ile melekelerimiz olarak bizde hem sıfatlarımız (görme, duyma bilme, esma-i hassımız vb) hem de kavrayışımızda mâna melekelerimiz olmaları ile yaşadığımız somut olgulardır. Bu bağlamda esmaların ayan-ı sabiteleri asılları olan esma melekleridir demek yerinde olur. irade ideaları olan iyilik, doğruluk ve güzelliğin de aynı doğrultuda asılları olan melekler düzeyinde ayan-ı sabiteleri vardır. Onları dahi bizler melekelerimiz mahiyetinde karakterize edilmeleri ile kendimizde mizacımızda tabiatımız olarak buluruz. Bu babta “O her türlü yaratmayı bilir” ayetini yad etmek gerekir.

“Alemler dürülmüş insanda,

İnsan âlemlerde dürülmüşlüğünü bulmakta,

Cümlesi hep insanda”

Ayan-ı sabiteler, melek suretleri itibarıyla soğurtmaçlardır.

İllet ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Rü’yet

Rü’yet, görmek ve bakmak anlamına gelir. Bu anlamla beraber rü’yet mevcuda gelen her duruma akli ve kalbi düzeyde şahid olmaktır. Görünen rü’yettir, sureten gö...

Rü’yet nedir?
Sözlük

Ben

Bütün amellerin insanda anlatılan doğrultuda cem’ edilişi sonucu, insanın nefs-i natıka olarak hepsine aşkın bulunduğu varoluş durumu, ben olmaklığıdır. İnsan b...

Ben nedir?
Sözlük

Sezgi

Sezgi olmuşa, olana ve olacağa dair hususiyetlerden gayri iradi olarak içsel algılama düzeyinde feyz-i mukaddesten veya feyz-i akdesten gelen bilgi düzeyinde bu...

Sezgi nedir?
Sözlük

Hakikat

Şahsının ahadiyeti sebebi ile Hakk’ın kendinde kendi ile var ettiği mevcudat üzerinden Tek ve bir olarak aşkın varlık oluşunun bilgisidir. Bu da Aliyy ve Cami e...

Hakikat nedir?
Sözlük

Haddini bilmek

Had hudud, sınır, çizgi, cürmün sınırı anlamlarında kullanılır. Erenler tarafından haddini bilmek ise, kulun ademiyeti gereği acziyetini bilip mevcudiyetinin ha...

Haddini bilmek nedir?
Sözlük

Arınma

Arınma kulu, Hakk’a örtük kılan aşırı bedensel ihtiyaçlardan riyazet ile kin, öfke, nefret, hırs, şehvet vb gibi duygu hâllerinden, ilahi aşk ve sevgi ile, düşü...

Arınma nedir?
Sözlük

Gaybet

Sekrin fazlalığı, muhabbetin fazlalığındandır. Sekr hâlinde bulunan salikin ya sekrin cûşlarında ya da müşahede cezbesinde iken eşyanın kendisinden gayb oluşu, ...

Gaybet nedir?
Sözlük

Mücadele

Salikin kendi nefsinin heva ve zanları üzeri Hakk’a tevhid üzeri yaşaması ile vuslatına engel, imtahan teşkil eden her türlü olay ve olguyu bırakma, savma ve on...

Mücadele nedir?
Sözlük

İman

Allah’ın varlığından ihlâs ile emin olunan manevi hâl durumudur. İman, iman-ı gaybi ve iman-ı şuhudi olmak üzere iki durumda İslam olanda görünür. İman-ı gaybi...

İman nedir?
Sözlük

Güneşin Batıdan Doğuşu

Bundan sonra ise güneşin batıdan doğuşu tecelli eder; yani batı toplumları Hakk ve hakikat bilgisi ile yasalar üzeri toparlanırlar. Lakin bu toparlanış sürecind...

Güneşin Batıdan Doğuşu nedir?