Uluhiyet nedir?

Hakk Teâlâ’nın melâike tecellisi ile halk ettiklerine aşkın Azam, Azim, Kahhar, Kahir, Kebir Kadir vb sıfalarıyla kendinde varlık oluşunun tavır seyrine uluhiyet seyri denir.

Bu her iki seyirde de kulun, Hakk’ı sıfatları üzeri bilişi ile müşahede edişi sonucunda ubudiyette kâmil olması söz konusudur. Hakk’ın uluhiyet seyrinde, rububiyet seyrinde de bulunması mahlukatına muhabbetinin adalet sıfatında karakterize oluşu sebebiyledir.

Bu bağlamda adalet, Hakk’ın halkettiği mahlukatının varoluş hakları olan rızıklarını onlara, varlığından tecelli ile onları idare, idame ve ikame edişiyle verilişidir. Bu sebepten dolayı Hakk, uluhiyeti üzeri mahluklarına adalet sıfatıyla tecelli buyurması ile rububiyet seyrindedir. Lakin bu, rahman (genel merhamet) sıfatı üzeri Hakk’ın adalet sıfatında tecellisidir.

Hakk’ın rahim (özel merhamet) sıfatında adalet sıfatıyla tecellisi ise kulun vicdana gelişinde Hakk’ın rububiyet tecellisi ile O’nun varlığını kabul etmesi ve her şeyin varoluş hakkını gözetmesinde tecelli eder. Ayrıca bu sıfat üzeri kul ya küre-i arzda mahşeri yaşamasıyla ya da akibeti olacak mahşere varması ile Hakk’ın uluhiyetine şahid olacaktır.

Bu dünyada ise “eden bulur”, “ne ekersen onu biçersin” ve “etme bulma dünyası” gibi deyişlerin işaret ettiği adalet sıfatı ile, Hakk Teâlâ da kullarına yaptıkları fillerin (çalışmalar) karşılığı olarak hükümde tavırlarda bulunması ile uluhiyet seyrinde bulunur. Ayrıca insanın toplumsal yaşantısında hakların verilişi ve hakların yasalarla işletilişi Hakk’ın adalet sıfatının hukukta biçimlenişi ile değil midir! Devlet ve ailede ebeveynler uluhiyet ve rububiyet seyrinin insan yaşantısında biçimlenişleri değil midir?

Hakk’ın uluhiyet ve rububiyet seyri, adalet sıfatında icra olur. Şöyleki, uluhiyeti ile hakim veçhelenişinde hakem oluşuyla rububiyet tavrında âlemleri ikame, idare ve idame etme adalet tavrında bulunan Hakk Teâla, hakem oluşu ile ilahlık tavırları olan ayet ve esma seyrinde hükmeden olarak adalet sıfatı gereği hükümlerde tezahür etmesiyle uluhiyet veya rububiyet sıfatlarında müşahede edilir. Bunu anlamak adına insan yaşamında ilahi sıfatlar doğrultusunda biçimlenen devlet örneklenirse; devlet zımni varoluşu ile uluhiyetin karakterize oluşu ve yasalar üzeri işleyişi ile haklar ve hizmetin taksiminde rububiyetin karakterize oluşu seyrinde yargı üzeri biçimlenişinde adalet üzeri hüküm ve hizmet icraatında uluhiyet ve rububiyet seyirlerindeki tavırlarda gerçeklik kazanır. Hususen belirtmek gerekir ki adalet sıfatı ile devlet işleyişi icra edilmez ise eğer böylesi devlet icrasında rububiyetin karakterize olduğu haklar ve hizmet açılımlarından bahsedilemez. Zaten rububiyet sıfatları ile Hakk Teâlâ, veren ve bağışlayan olma yüceliğinde bulunması sebebiyle de uluhiyet seyrindedir. Bu sebepten rububiyet uluhiyete içkindir.

Her şey bu seyir gereği bir suret üzeri halk edilmiştir.

Sözlük

İstişare

Dinde Hakk’ın iradesi doğrultusunda hak üzere hareket etmek ve hüküm vermek için, ayrıca verilecek hüküm sonucunda neden ve sonuç ilişkilerinin sebep vereceği o...

İstişare nedir?
Sözlük

Vahiy

Hakikate ve varoluşa ait söylevlerin, yaşama ait şerri kaidelerin ilahi düzeyde beyan edildiği Hakk Teâla’nın kelamına vahiy denir. Vahyin ilahi olmasının üç t...

Vahiy nedir?
Sözlük

Huşû

Korkudan oluşan çekinme ile edepte, muhabbetten kaynaklanan rağbetin sonucunda sakinede Hakk’ın huzurunda O’nu gözlemenin hâline huşû denir. Huşû edebin bir cüz...

Huşû nedir?
Sözlük

Fark-ı Evvel

Kulun bir pire biat etmeden önceki iman-ı gaybi düzeyindeki imanı ile ilmen yakin Hakk’ın varlığına iman edişi hâline denir. Böylesi bir durumda kul doğrudadır...

Fark-ı Evvel nedir?
Sözlük

Din

İlkelerin, emir ve yasaklarla nasihatler düzeyinde niyet ve amellerde biçimlenmesinin yaşam yoluna din denir. Her din ilkesine bağlı olarak ritüellerde semboliz...

Din nedir?
Sözlük

Muhabbetullah

Tecelli-i berki ve bütün yakinlik makamlarında kul, Hakk’ın varlık seyrini her hangi bir ilahi tavrı üzeri müşahede edebilir. Lakin tecelli-i zati üzeri devamlı...

Muhabbetullah nedir?
Sözlük

Kur’an

Bütün âlemlerin mertebeleri, hâlleri ve makamları ile zikredildiği, hak ile batılı birbirinden ayıran furkan oluşuyla hikmet üzeri okunan kitap olmasıyla insand...

Kur’an nedir?
Sözlük

Ahh

Kulun pişmanlığındaki tövbe edişinin dile gelişine sufiler “ahh” demişleridr. Ahh etmek sufinin hatasına dikkat ettiği anlamına da gelir. Sufi ahhında hem pişma...

Ahh nedir?
Sözlük

Şiir ve Kur’andaki Şiirsel Anlatım

Şiir, duygularımız üzerinden hâllerimizi muhatab alan hoş, vezin ve kafiye tertipli manzumelere (ölçülü, mizanlı olan söz) denir. Şiir söyleyene ise şair denir....

Şiir ve Kur’andaki Şiirsel Anlatım nedir?
Sözlük

Nefs Mertebeleri

Kulun tarike girmeden önceki nefs durumu ile girdikten sonraki nefs durumlarını erenler meretebe olarak sınıflandırırlar. 1) Nefs-i emmare: emmare emreden, zor...

Nefs Mertebeleri nedir?