Uluhiyet nedir?

Hakk Teâlâ’nın melâike tecellisi ile halk ettiklerine aşkın Azam, Azim, Kahhar, Kahir, Kebir Kadir vb sıfalarıyla kendinde varlık oluşunun tavır seyrine uluhiyet seyri denir.

Bu her iki seyirde de kulun, Hakk’ı sıfatları üzeri bilişi ile müşahede edişi sonucunda ubudiyette kâmil olması söz konusudur. Hakk’ın uluhiyet seyrinde, rububiyet seyrinde de bulunması mahlukatına muhabbetinin adalet sıfatında karakterize oluşu sebebiyledir.

Bu bağlamda adalet, Hakk’ın halkettiği mahlukatının varoluş hakları olan rızıklarını onlara, varlığından tecelli ile onları idare, idame ve ikame edişiyle verilişidir. Bu sebepten dolayı Hakk, uluhiyeti üzeri mahluklarına adalet sıfatıyla tecelli buyurması ile rububiyet seyrindedir. Lakin bu, rahman (genel merhamet) sıfatı üzeri Hakk’ın adalet sıfatında tecellisidir.

Hakk’ın rahim (özel merhamet) sıfatında adalet sıfatıyla tecellisi ise kulun vicdana gelişinde Hakk’ın rububiyet tecellisi ile O’nun varlığını kabul etmesi ve her şeyin varoluş hakkını gözetmesinde tecelli eder. Ayrıca bu sıfat üzeri kul ya küre-i arzda mahşeri yaşamasıyla ya da akibeti olacak mahşere varması ile Hakk’ın uluhiyetine şahid olacaktır.

Bu dünyada ise “eden bulur”, “ne ekersen onu biçersin” ve “etme bulma dünyası” gibi deyişlerin işaret ettiği adalet sıfatı ile, Hakk Teâlâ da kullarına yaptıkları fillerin (çalışmalar) karşılığı olarak hükümde tavırlarda bulunması ile uluhiyet seyrinde bulunur. Ayrıca insanın toplumsal yaşantısında hakların verilişi ve hakların yasalarla işletilişi Hakk’ın adalet sıfatının hukukta biçimlenişi ile değil midir! Devlet ve ailede ebeveynler uluhiyet ve rububiyet seyrinin insan yaşantısında biçimlenişleri değil midir?

Hakk’ın uluhiyet ve rububiyet seyri, adalet sıfatında icra olur. Şöyleki, uluhiyeti ile hakim veçhelenişinde hakem oluşuyla rububiyet tavrında âlemleri ikame, idare ve idame etme adalet tavrında bulunan Hakk Teâla, hakem oluşu ile ilahlık tavırları olan ayet ve esma seyrinde hükmeden olarak adalet sıfatı gereği hükümlerde tezahür etmesiyle uluhiyet veya rububiyet sıfatlarında müşahede edilir. Bunu anlamak adına insan yaşamında ilahi sıfatlar doğrultusunda biçimlenen devlet örneklenirse; devlet zımni varoluşu ile uluhiyetin karakterize oluşu ve yasalar üzeri işleyişi ile haklar ve hizmetin taksiminde rububiyetin karakterize oluşu seyrinde yargı üzeri biçimlenişinde adalet üzeri hüküm ve hizmet icraatında uluhiyet ve rububiyet seyirlerindeki tavırlarda gerçeklik kazanır. Hususen belirtmek gerekir ki adalet sıfatı ile devlet işleyişi icra edilmez ise eğer böylesi devlet icrasında rububiyetin karakterize olduğu haklar ve hizmet açılımlarından bahsedilemez. Zaten rububiyet sıfatları ile Hakk Teâlâ, veren ve bağışlayan olma yüceliğinde bulunması sebebiyle de uluhiyet seyrindedir. Bu sebepten rububiyet uluhiyete içkindir.

Her şey bu seyir gereği bir suret üzeri halk edilmiştir.

Sözlük

Hücûm

Salikin kalbini istila eden mânalar dışında kâinatta tasavvur eden hadiselerin sonucunda kalbte beliren mânadır. Hücûm, bevâhidi giderici kalıcı hâllerdendir. B...

Hücûm nedir?
Sözlük

Zikir

Zikir anmak, hatırlamak, yad etmek anlamlarına gelir. Erenler için zikir, O’nu fikretmenin sonucunda ihsan ile hatırlamak, veçhelerinde müşahede etmek anlamına...

Zikir nedir?
Sözlük

Üstünlük veya Büyüklük

Herkesin kendi ilkeleri, ananeleri, temel ihtiyaçları (idare ve idame dahilinde) çıkarları doğrultusunda büyükleri var. Bir var diğer varlara varlık verdiği yö...

Üstünlük veya Büyüklük nedir?
Sözlük

Marifet

Marifet, bildiği şeye vakıf olma, hüner, ustalık mânalarına gelir. Mutasavvıflar hakikati bilmeye marifet demiş olsalar da hakikat zaten bilinmesi ile hakikatt...

Marifet nedir?
Sözlük

İlm-i Ledün

İlm-i Ledün, her şeyi kalbinde bilme melekeleri üzeri bildirten Hakk ile bilen kulun, Hakk’ın nuraniyeti ile melâike tecellisi sonucu bilginin kaynağı olan Hakk...

İlm-i Ledün nedir?
Sözlük

Riyâzat

Bedende Hakk nurunun tecellisi, nefsin Allah’ın ahlakı ile ahlaklanması, aklın daha rahat tefekkür edebilmesi, nefsin riyada kırılarak Hakk’a rücu etmesi için b...

Riyâzat nedir?
Sözlük

Rububiyet

Hakk Teâlâ’nın melâike tecellisi ile halk ettiklerini muhabbet sıfatları olan rabb, mevla, mürebbi, afv, adalet vb sıfatları ile ikame, idare ve idame edişine r...

Rububiyet nedir?
Sözlük

Musâhib

Birlikte bulunan sohbet eden arkadaşlara musâhib denir. Musâhiblik sahiplenmeden kinayedir. Bu sebepten dolayı musâhip, ihvan olan, bir birlerinin kardeşi olan,...

Musâhib nedir?
Sözlük

Sübhan

Sübhan, sübuhdan kinaye noksansız sıfatları ile tesbih edilen demektir. Erenler bu kavramı Hakk’ın varlığının kudsiyeti ile tenzihte bulunarak, O’nu noksansızl...

Sübhan nedir?
Sözlük

Evliya

Evliya veliler, Hakk’a ermiş kullar anlamına gelir. Gerçek mânasında ise Hakk’ın kendisine hazır kıldığı üzerinde tecelli buyurduğu kuluna denir. Burada hazır ...

Evliya nedir?