Uluhiyet nedir?

Hakk Teâlâ’nın melâike tecellisi ile halk ettiklerine aşkın Azam, Azim, Kahhar, Kahir, Kebir Kadir vb sıfalarıyla kendinde varlık oluşunun tavır seyrine uluhiyet seyri denir.

Bu her iki seyirde de kulun, Hakk’ı sıfatları üzeri bilişi ile müşahede edişi sonucunda ubudiyette kâmil olması söz konusudur. Hakk’ın uluhiyet seyrinde, rububiyet seyrinde de bulunması mahlukatına muhabbetinin adalet sıfatında karakterize oluşu sebebiyledir.

Bu bağlamda adalet, Hakk’ın halkettiği mahlukatının varoluş hakları olan rızıklarını onlara, varlığından tecelli ile onları idare, idame ve ikame edişiyle verilişidir. Bu sebepten dolayı Hakk, uluhiyeti üzeri mahluklarına adalet sıfatıyla tecelli buyurması ile rububiyet seyrindedir. Lakin bu, rahman (genel merhamet) sıfatı üzeri Hakk’ın adalet sıfatında tecellisidir.

Hakk’ın rahim (özel merhamet) sıfatında adalet sıfatıyla tecellisi ise kulun vicdana gelişinde Hakk’ın rububiyet tecellisi ile O’nun varlığını kabul etmesi ve her şeyin varoluş hakkını gözetmesinde tecelli eder. Ayrıca bu sıfat üzeri kul ya küre-i arzda mahşeri yaşamasıyla ya da akibeti olacak mahşere varması ile Hakk’ın uluhiyetine şahid olacaktır.

Bu dünyada ise “eden bulur”, “ne ekersen onu biçersin” ve “etme bulma dünyası” gibi deyişlerin işaret ettiği adalet sıfatı ile, Hakk Teâlâ da kullarına yaptıkları fillerin (çalışmalar) karşılığı olarak hükümde tavırlarda bulunması ile uluhiyet seyrinde bulunur. Ayrıca insanın toplumsal yaşantısında hakların verilişi ve hakların yasalarla işletilişi Hakk’ın adalet sıfatının hukukta biçimlenişi ile değil midir! Devlet ve ailede ebeveynler uluhiyet ve rububiyet seyrinin insan yaşantısında biçimlenişleri değil midir?

Hakk’ın uluhiyet ve rububiyet seyri, adalet sıfatında icra olur. Şöyleki, uluhiyeti ile hakim veçhelenişinde hakem oluşuyla rububiyet tavrında âlemleri ikame, idare ve idame etme adalet tavrında bulunan Hakk Teâla, hakem oluşu ile ilahlık tavırları olan ayet ve esma seyrinde hükmeden olarak adalet sıfatı gereği hükümlerde tezahür etmesiyle uluhiyet veya rububiyet sıfatlarında müşahede edilir. Bunu anlamak adına insan yaşamında ilahi sıfatlar doğrultusunda biçimlenen devlet örneklenirse; devlet zımni varoluşu ile uluhiyetin karakterize oluşu ve yasalar üzeri işleyişi ile haklar ve hizmetin taksiminde rububiyetin karakterize oluşu seyrinde yargı üzeri biçimlenişinde adalet üzeri hüküm ve hizmet icraatında uluhiyet ve rububiyet seyirlerindeki tavırlarda gerçeklik kazanır. Hususen belirtmek gerekir ki adalet sıfatı ile devlet işleyişi icra edilmez ise eğer böylesi devlet icrasında rububiyetin karakterize olduğu haklar ve hizmet açılımlarından bahsedilemez. Zaten rububiyet sıfatları ile Hakk Teâlâ, veren ve bağışlayan olma yüceliğinde bulunması sebebiyle de uluhiyet seyrindedir. Bu sebepten rububiyet uluhiyete içkindir.

Her şey bu seyir gereği bir suret üzeri halk edilmiştir.

Sözlük

İrade-i Cüz’iye

Mevcudatın kendi varoluşu sınırlarında gerçekleşen istenç meleke durumuna irade-i cüz’iye denir. Cüz’i irade, Hakk’ın külli iradesine iye, irade-i külliyenin da...

İrade-i Cüz’iye nedir?
Sözlük

Bekâ Mertebeleri

Bekâ daim, devamlı aynı hâl üzeri bulunma anlamına gelir. Bekâ bir sıfattır. Bu sıfatın esması Bâkidir. Bâki, Hakk Teâlâ’nın şahsında yokluk bulmadan ebediyen ...

Bekâ Mertebeleri nedir?
Sözlük

Silsile

Silsile ard arda sıralanmış, bir birine bağlanan veya zincir anlamına gelir. Tasavvufta, kişinin manen füyuzatından istifade ettiği pirin ruhen ve nuren bağlı o...

Silsile nedir?
Sözlük

Müşahede

Tecelli-i zatide nasiplenen veli kul için imanı doğrultusunda Hakk’a tavırlarında devamlı bir biçimde şahid olma hâli gerçekleşir. Bir filmin karelerinin kesint...

Müşahede nedir?
Sözlük

Akl-ı Küll

Hakk’ın irade-i külliyesi doğrultusunda, melâikesinin bütünsel muhabbeti sonucu beliren ikame, idare ve idame tecellisinin evrensel bilinç olması durumuna akl-ı...

Akl-ı Küll nedir?
Sözlük

Ahd-ü Vefa

Dervişin tövbe ahdinden sonra Hakk’a olan muhabbetinde sebat ile devam etmesine ahd-ü vefa denilebilinir. Lakin ahd-ü vefa, cennete Cenab’ı Hakk’ın ruhlara “B...

Ahd-ü Vefa nedir?
Sözlük

Cin

Dumansız ateş olan moleküler düzeyde radyoaktiviteden yaratılmış, küre-i arzın ilk düşünen yaratıkları cinlerdir. İnsanlık öncesi yer yüzü halifeleri onlardır. ...

Cin nedir?
Sözlük

Cehri Zikir

Hakk’ın esma-ül hüsnasının veya belli ayetlerinin sesli olarak yad edilişi zikrine cehri zikir denir. Bu zikirden murad, talip kulların 1) negatif enerjilerinde...

Cehri Zikir nedir?
Sözlük

Ünsiyet

Ünsiyet, ilişki kurmak, arkadaşlık, dostluk mânalarına gelir. Sufiler için ise ünsiyet, kulun Hakk ile olan iman karibliğinde Hakk’ı, kulluğunun perdesi üzeri ...

Ünsiyet nedir?
Sözlük

Şey-i Vahid

Hakk Teâlâ’nın her şey üzerinde melâikesi ile nazır, varlığının nuru ile hazır oluşunda varlığına zeval gelmeden, şahsında tek, sıfat seyrinde ise mahlukata aşk...

Şey-i Vahid nedir?