Akıl nedir, Akıl ne demek?

Aklı bağ kurma veya ilişkilendirme mânasına gelir.

Farklı hususiyetleri, farklılıkları üzerinden ilişkilendirme sonucu fikir edinme veya görüş edinme eylem melekemize akıl denir.

Bilimde akıl, farklılıkları ayrıştırıcı olarak ayırt etme biçiminde bulmaya dayalı analitik olarak işler (parçalayıcı ve parçacı). Felsefede akıl, filozofun düşünce ilkesi doğrultusunda şüpheciliğiyle ayırt edici olumsuzlama üzeri ilkesinde olumlama biçiminde fikretmesinden işler. Tasavvufta akıl ise iman üzeri Hakk ilkesi ile sufinin Hakk’ı olumlaması üzeri müşahedesinde fikretmesi ile işler.

Başka bir deyişle akıl kişinin fikir ederken düşüncesinin nesnesini ayırd edici özellikleri ile görüşü ve bu görüş üzerinden düşünce nesnesinin irdelenişi yetisidir.

Aklın mevcudiyetinin sebebi ise Hakk’ı bilmek için ve Hakk’ın ilminin, insanın melekelerinde ibadet üzere özgünleşmesi ile biçimlenerek insanın küre-i arzda halife olması içindir. Hakk’ı aklı ile fikretmeyen kişi Hakk’ın hakikat ve hikmetine örtüktür.

Ehl-i tasavvuf aklı, en aşağıdan en yukarıya kadar mertebelendirmiştir.

1) Akl-ı maaş, kulun nefsani ve bedeni ihtiyaçları doğrultusunda düşünmesi düzeyi,

2) Akl-ı maad, vicdana gelen insanın iman edip Hakk’a dönüşüyle ilim ve irfan üzeri düşünmesi düzeyi,

3) Akl-ı selim, Hakk’a iman eden kulun haklar çerçevesinde iyi ve kötüyü ayırt ettiği düşüncesinde akıl ediş düzeyi,

4) Akl-ı nur, kulun kalbinde tecelli eden nurların feyzi üzeri akıl etmesi düzeyi,

5) Akl-ı ruh, kulun ruhaniyetindeki Hakk ve hakikat bilgisinin tecellisi ile hakikat bilgisi doğrultusunda düşünmesi düzeyi,

6) Akl-ı sultan, kulun feraset ve tasavvuf gücü edinmesi ile ferasetindeki kavrayışla hikmet bilgisi edinişi, hadiselerin iç yüzünü bilmesi akıl düzeyidir. Akl-ı sultana sahip olan bir kulun düşünce melekesi avam ve havasa kıyasen Hakk nuru tecellisi sebebi ile kıyaslanmayacak kadar hızlı gerçekleşir.

7) Akl-ı Küll, bütünsel akıl da diyebileceğimiz akl-ı küll kulun, bütün mevcudata fakr hâli üzeri yek vücud olarak hareket ettiği, farklılıklara aşkın bakışımda bütün mevcudatı bütünde kavradığı akıl düzeyidir. Bu düzeyde akıl düşüncede sükut etmiş, evrendeki akıl ile yani akl-ı kül ile uyumda varoluşun nedeninin ereğinde sulhdadır.

Bunların haricinde insanın tecrübe ve bilgi ile gelişerek akıl etmesine akl-ı mesmu denir.

Akıl ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Ahlak

Ahlak, hulkiyetle alakadar olarak, varlıkların fıtratları doğrultusunda varoluşları ve varoluşlarının fıtratları doğrultusunda mevcudiyetleri oranında varoluşsa...

Ahlak nedir?
Sözlük

Nizam

Nizan, sıra, dizi, düzen, gereğine göre yapılmış kanun anlamına gelir. Ehli tarafından nizam, Hakk’ın kâinattı idare ve idame edişinde sünnetleri (yasaları) do...

Nizam nedir?
Sözlük

Hz. Hızır

Varlığının meçhuliyeti gaybi olan, âlemlerde gavs hükmünde insanlığa hizmet eden ruhaniye Hz. Hızır denir. Hz. Hızır’ın en büyük özelliği, sebep-vesile dairesin...

Hz. Hızır nedir?
Sözlük

Vacib-ül Vücud

Cenab’ı Hakk’ın varlık sıfatları ile mutlaka öyle olduğu, yokluğu mümkün olmayan vücud oluşu ile varlık oluşuna Vacib-ül Vücud denir. Böylesi bir tanımın mantık...

Vacib-ül Vücud nedir?
Sözlük

Münkir

Münkir inkar eden, kabul etmeyen, hakikati tasdik etmeyen anlamlarında kullanılır. Münkir olan Hakk’ın hakikatini ve iradesini kabul etmeyen kişidir. Münkir ha...

Münkir nedir?
Sözlük

Havas

Tecelliye eren zevk ehline havas denir. Bunlar ariflerdir. Havas ehli Hakk’ın seçkin olan, irşad ve ahlak ehlidir....

Havas nedir?
Sözlük

Sıbgatullah

Sıbga boya, renk anlamına gelir. Sıbgatullah ise Allah’ın boyası anlamında kullanılır. “Biz Allah’ın boyası ile boyanmışızdır, boyası Allah’ınkinden güzel olan ...

Sıbgatullah nedir?
Sözlük

Vakfetmek

Kulun Hakk’a kendisini adaması ve tevekkülü ile Hakk’a hizmette (ibadet) gayret, mücadele, mücahede ve cihad etmesiyle kendisini, karşılığını beklemeden Hakk’a ...

Vakfetmek nedir?
Sözlük

Hanifilik

İslam her ne kadar toplumsal düzeyde şartlar ile biçimlenerek sureten ümmet olarak toplumsallıkta fıtrat dini olsa da, insan fıtratının sireti gereği hanifik ta...

Hanifilik nedir?
Sözlük

Feyz (Füyûz)

Feyz bereket, bolluk, kerem, ikram, ihsan anlamına gelir. Sufile için feyz, Hakk’ın ihsan ettiği ilim, irfan bereketidir. Kul Hakk’ın nurani tecellisi ile anca...

Feyz (Füyûz) nedir?