Zühd nedir?

Dünya işleri ve menfaatlerinden uzaklaşarak sufilerin nefsani arzu ve isteklerinden kurtulmaya çalışmaları ve kendilerini ibadete vermelerine zühd denir.

Bu bağlamda zühd, genelde halktan uzaklaşılarak yapılmaya çalışılır. Halk içindeyken zühdte bulunmak fakirlik ve ibadetle gerçekleşir.

Zühdü tarif için er sözlerine baş vurursak eğer, “Bir lokma bir hırka yeter”, “Ha aba, ha çuha” kelamları güzel örneklerdendir. Zühd ehli çileye talip, çile ile Hz. Resulün fakirlik yaşantısını sünnet olarak yaşayan kişilerdir. Zühd dünyanın içinde dünyadan mahrumiyet durumudur.

Çileye, derde talip zühd ehli, nefsinin masivada olduğu hâllerden arınma niyeti veya Hakk’a olan muhabbetleri sebebi ile, muhabbetin şevkinde dünyalık iş veya menfaatlerden uzak olarak çileye ve derde, Zül celal-i vel ikram esmasının tecellisine Rabb’in kuluna muhabbeti sebebinden, Rabb’in muhabbetine nail olma niyeti ile zühdte bulunmaya gayret göstermişlerdir.

Birinci zühd, müridlerin ikinci zühd ise muradların zühd hâlinin niyet hâlidir. Muradların zühd hâline örnek bir duaları vardır “Ya Rabb, bin derdim varsa eğer bin dert eyle”. Ayrıca şahsen duyduğum bir hikayede: ilahi aşkla yanan bir sufinin derdinin ve sıkıntısının olmadığı bir günde “Ya Rabb, bir kusur mu işledim ki bu gün derdim, sıkıntım yok” kelamını örnekleyebiliriz.

Dinde her şey niyete göre biçimlendiği için niyete dikkat çekmek gerekir. İlk sufilerden itibaren günümüzden yüz sene öncesine kadar takvanın bir mertebesi olan zühd, günümüzdeki toplumsal yaşantıda ihtiyaçların arttığı dünya yaşantısında, niyet üzeri yaşanmasından daha çok zorunlu yaşanan fakirlikte taliplere yaşatılır olmuştur.

Zühd, hangi niyetle yapılırsa yapılsın, Hakk’a ulaşmanın nafile ibadet yöntemlerindendir. Zaten her türlü ibadet, Hakk’a varmanın yöntemi olarak yollardır.

Zühdte esas olan, ibadet dahilinde fakirlikte yaşamak, şöhretten uzak olmaktır. Lakin bu velayet erenlerinin seyridir. Mühim olan zühd hâli ise fakirlikte veya zenginlikte kalb hâlinin Hakk ilkesinde bulunması ile değişmemesi, dünyanın kalbte yer edinmemesidir. Şöhretten kaçınmak ise insanların veliye rağbeti sebebi ile velinin nefsinin kendine kibirde varlık vermemesi için şarttır.

Lakin nübüvetin varisleri olan pirler, taliplere hizmete memur olduklarından, hizmetteki tevazu ve nezaket ile kendi nefisleri için değil Hakk için hizmet etmeleriyle gönüllerinde şöhrete yer vermemelidirler.

Zühd, terk-i dünya, terk-i ukba ve terk-i terk fenâ seyirlerinde bulunmaktan ibarettir.

Sözlük

Tecelli

Kalblere iman veren Hakk’tır. Hakk bir kalbe iman verir ise eğer, iman verdiği kalbe sahip kuluna, âlemlerin ve kulunun Hakk’ın kendisinin kendi varlığının sıfa...

Tecelli nedir?
Sözlük

Meleke

Tecrübe sonucu edindiğimiz kabiliyet olarak kullanabildiğimiz bilgi ve bunun haricinde bizde oluşan veya önceden varolan yetilerimize ve bizi yönlendirici hâlle...

Meleke nedir?
Sözlük

Şah-en Şah

Şah-en Şah, şahların şahı anlamında kullanılır. Bu makamdan kast, Hz. Allah-u Âlemin, Rabb-ül Âlemin nurları ile şahsının diriliğinin ahadiyetinde bulunuşudur....

Şah-en Şah nedir?
Sözlük

Tevekkül

Tevekkül, her şeyi Hakk’tan bilen sufinin Hakk iradesine, ilahi emir ve yasaklar doğrultusunda salih ameller üzeri yaşamına yön vererek, teslim oluşu ile Hakk’a...

Tevekkül nedir?
Sözlük

Vahidiyet - Şey-i Vahid

Hakk’ın hakikatte varlığının mevcudatla olan birlik seyrinde Rabb-ül Âlemin oluşunun hakikat sıfatına vahidiyet denir. Hakk, Rabb-ül Âlemin olarak ise şey-i va...

Vahidiyet - Şey-i Vahid nedir?
Sözlük

Fasık

Fasık, fısk üzeri yani günah, hadde tecavüz, haktan ayrılma durumları üzeri Hakk’a nefsiyle isyanda bulunan, nefsini ilah edinen kimselere denir. ...

Fasık nedir?
Sözlük

Ciraç

Seyr-ü seferde salikin ahiretini yaşadığı miraç sonucunda sebep ve vesileler dairesi olan eşyanın tabiatı üzeri neden ve sonuç ilişkilerinde Hakk’ı sıfat, esma ...

Ciraç nedir?
Sözlük

Müslüman

Hanif olarak İslam olan Müslime Müslüman denir. Müslümanlık müslimin İslam olduğunun sıfat ismidir....

Müslüman nedir?
Sözlük

Havass İlmi

Havass hassalar, keyfiyetler ve hususiyetler anlamına gelir. Tasavvufta ilim olarak havass, manevi tesir için uzlet, riyazat veya i’tikafta okunan esma, ayet v...

Havass İlmi nedir?
Sözlük

Mesih

Mesih, bir şey üzerinden el yürüterek mesh eden, bir şeyden bulunduğu durumu gideren anlamına gelir. Hz. İsa’nın mesih oluşu ise: 1) Eşyanın tabiatına Allah’ın...

Mesih nedir?