Dehr nedir, Dehr ne demek?

Dehr zaman, devir, çağ anlamlarına gelir.

Ehli için dehr, insan ile vakit farkındalığı oluştuğundan dolayı insanın zaman varlığı olduğu anlamında kullanılır. Bu sebepten dolayı dehr insandır. İnsan ise vaktin koşulları doğrultusunda vakit (zaman) ile biçimlenen yaşantısı ise suret-i dehrdir. Çünkü nefsi ile irade ve akli temelli kalbi ile de ilimden ibaret olan insan irade ve ilmin kendindeki biçimlenişini ve açılımını kendinde bulur. Bunun içindir ki suret-i dehrdir. Dehr ile vakit arasındaki fark, vakitin irade doğrultusunda belirlenen içinde bulunulan zaman süreci anlamını; dehrin ise daha kapsamlı olarak devir anlamı itibarıyla kapsayıcı zaman anlamını taşımasıdır. Vakir dehrin hareket süreçlerinde yaşanmasıdır. Dehr ise vakitin genel olarak bağlı olduğu külli hareketin zaman olarak anlamlandırılmasıdır. Bu bağlamda her vakitte bulumuşumuz dehre iyedir.

Dehr, olay ve olguların sebep ve sonuç ilişkileri üzerinden fiilde beliren vakit sürekliliğine (anın zamlanması nüktesi olarak zaman) denir. Bu bağlamda Hakk için dehr, kudreti ile vakit sürekliliğinde devr-i daimde tavırlarda bulunması sebebi ile Hakk’ın tavırları olan olay ve olguların sebep ve sonuç ilişkileri üzerinden kader-i mutlak ve kader-i muğlakta takdirde bulunduğu sıfat durumudur. Yani Hakk için dehr, külli hareketlilikte vaktin sürekliliğinde tavırlarda bulunduğu sıfat durumudur. Zaten olgu düzeyinde harekette mevcudiyet bulan dehr, hareketin bir varlığın fiili üzeri meydana gelmesinden dolayı mevcudiyetini kendinde bulmayan yokluk hükmündeki bir olgu olmaktan ibarettir. Hareketin kendi varlığı yoktur, bir varlığın hareketi vardır. Bu sebepten dolayı varlığı yokluktan ibaret olan dehr, bir varlığın fiilde külli hareketlilikte tavırlarının sürekliliğinde mevcudiyet bulan bir olgu olarak aslında Hakk’ın varlık olarak fiilde tavırlarında vakit sürekliliğinde kudretinde külli hareketlilikte aşkın varlık olarak belirişinin sıfat durumudur. Yani vakitin devr-i daim üzeri sürekliliği külli hareketin dehr oluşunda bizlere devamlı varlık tavırlarında bulunan Hakk Teâla’yı işaret eder. Bu bağlamda dehr, külli hareketlilik olarak zaman bağlamında Hakk’ın sıfat tavrıdır.

Anlatılanlar doğrultusunda belirtmek gerekir ki vakit olgusu üzeri mekansallıkta beliren her türlü olay ve olgu üzerinden insanların beklentilerini bulamaması ve iradesi ile örtüşmeyen hadiseler sebebiyle dehre küfürde bulunmasından dolayı Hakk Teâla insanlığa “ademoğlu dehre küfür etmekle beni ezalandırır, halbuki dehr Benim, her emir Benim elimdendir, geceyi gündüzü Ben idare ederim” hadisi kudsisinde sıfat tavrı olan dehre sövülmemesi gerektiğini buyurur.

Hz. Resul ise bir hadisinde “dehre sövmeyin çünkü Allah dehrdir” buyurur. Çünkü dehre küfür etmek, vücud olarak varlığı olmayan bir olguya küfür etmek olduğundan dolayı dehr sıfatında kudreti ile külli hareketlilikte tavırlarda bulunan Hakk’a küfür etme durumunda bulunulmuş olunur. İnsanoğlu dehre küfürde iken külli hareketlilikte, vakit sürekliliğinde takdirde bulunan Hakk’a dolaylı yoldan küfür etmiş olur. Bu sebepten dolayı mevcudiyeti kendinden olmayan dehre küfür zımnen Hakk’a küfür olduğundan dolayı Hakk’tan razı olarak dehre küfür etmeyerek, Hakk’ın uluhiyetine karşı edepli olmak gerekir. Dehre küfürle Hakk’a eza etmek, uluhiyetle tersleşmek ve tevhid üzeri Hakk’ı müşahede edememek, sıfatlarda sebepler dairesinde takılmak olarak masivaya düşmek sebebiyle Hakk’ı hakkıyla bilemeyişimiz ve müşahede edemeyişimizin azamete dokunulmuş olması anlamını taşır. Ayrıca dehre varlık vererek uluhiyet ile tersleşmek ise rahmate muhalefet olarak insanı gaflet ve delalete sürükler. Herşeyin sebebini dehrden bilmek de tevhide aykırı olarak Hakk’a dehri şirk koşmak olduğundan dolayı Hakk’a küfürdür. Yani Hakk’ın varlığına insanın örtünüşüdür. Bu da gaflet ve delalette bulunmaktır.

Dehr ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Şükür

Hakk’ın kuluna verdiği minetlere karşı kulun memnunluk hâli üzeri Hakk’a minnet hissiyatı ile şükranda bulunması şükürdür. Şükür, Hakk’ın verdiği maddi ve manev...

Şükür nedir?
Sözlük

Emir Âlemi

Hakk’ın hüküm ve icra emrinde melâike tavrında bulunarak mevcudatı ikame, idare ve idame ettiği nurani tecelli bütününe emir âlemi denir. Emir âlemi arş-ı alâ,...

Emir Âlemi nedir?
Sözlük

Makam

Makam bulunulan durumun kalıcılığ, varılarak, durulunacak, kalınılacak yer anlamlarına gelir. Tasavvufta Hakk’ın tecelli ettiği, kokusunu (hissiyatını) veren n...

Makam nedir?
Sözlük

Zikir

Zikir anmak, hatırlamak, yad etmek anlamlarına gelir. Erenler için zikir, O’nu fikretmenin sonucunda ihsan ile hatırlamak, veçhelerinde müşahede etmek anlamına...

Zikir nedir?
Sözlük

Kabz

Kabz tutma, sıkma anlamına gelir. Kulun dünyevi ve manevi dertlerinden dolayı acı, eziyet sonucu sıkıntıda göğsünün daralması hâline kabz denir. Kabz ayrıca hât...

Kabz nedir?
Sözlük

Vakf

Karşılığını beklemeden yalnızca Hakk’a hizmet için servetini hayır yolunda bağış edilmesine denir....

Vakf nedir?
Sözlük

Kitab-ı Mübin

Kur’an, hakları ve hakikatleri beyan eden kitap olması ile Kitab-ı Mübindir. Sufilerin zevki fikirlerine göre hakikatleri ve hakikatlere varmanın yollarını anl...

Kitab-ı Mübin nedir?
Sözlük

Feyz (Füyûz)

Feyz bereket, bolluk, kerem, ikram, ihsan anlamına gelir. Sufile için feyz, Hakk’ın ihsan ettiği ilim, irfan bereketidir. Kul Hakk’ın nurani tecellisi ile anca...

Feyz (Füyûz) nedir?
Sözlük

Meşreb

Meşreb, yaratılıştan gelen ahlak ve huylara denir. Ehl-i tasavvuf için meşreb, insanın halk edilişinin unsurları ve ilkeleri üzeri tabiyatıyla bağlı olduğu uns...

Meşreb nedir?
Sözlük

Tecelli-i Zat

Hz. Allah’ın bilinmeyi murad etmesi sonucunda kendisini bilmesi için murad ettiği kuluna iman vermesi ve ibadette gayret ihsanında bulunmasıyla tecelli-i berkid...

Tecelli-i Zat nedir?