Dehr nedir, Dehr ne demek?

Dehr zaman, devir, çağ anlamlarına gelir.

Ehli için dehr, insan ile vakit farkındalığı oluştuğundan dolayı insanın zaman varlığı olduğu anlamında kullanılır. Bu sebepten dolayı dehr insandır. İnsan ise vaktin koşulları doğrultusunda vakit (zaman) ile biçimlenen yaşantısı ise suret-i dehrdir. Çünkü nefsi ile irade ve akli temelli kalbi ile de ilimden ibaret olan insan irade ve ilmin kendindeki biçimlenişini ve açılımını kendinde bulur. Bunun içindir ki suret-i dehrdir. Dehr ile vakit arasındaki fark, vakitin irade doğrultusunda belirlenen içinde bulunulan zaman süreci anlamını; dehrin ise daha kapsamlı olarak devir anlamı itibarıyla kapsayıcı zaman anlamını taşımasıdır. Vakir dehrin hareket süreçlerinde yaşanmasıdır. Dehr ise vakitin genel olarak bağlı olduğu külli hareketin zaman olarak anlamlandırılmasıdır. Bu bağlamda her vakitte bulumuşumuz dehre iyedir.

Dehr, olay ve olguların sebep ve sonuç ilişkileri üzerinden fiilde beliren vakit sürekliliğine (anın zamlanması nüktesi olarak zaman) denir. Bu bağlamda Hakk için dehr, kudreti ile vakit sürekliliğinde devr-i daimde tavırlarda bulunması sebebi ile Hakk’ın tavırları olan olay ve olguların sebep ve sonuç ilişkileri üzerinden kader-i mutlak ve kader-i muğlakta takdirde bulunduğu sıfat durumudur. Yani Hakk için dehr, külli hareketlilikte vaktin sürekliliğinde tavırlarda bulunduğu sıfat durumudur. Zaten olgu düzeyinde harekette mevcudiyet bulan dehr, hareketin bir varlığın fiili üzeri meydana gelmesinden dolayı mevcudiyetini kendinde bulmayan yokluk hükmündeki bir olgu olmaktan ibarettir. Hareketin kendi varlığı yoktur, bir varlığın hareketi vardır. Bu sebepten dolayı varlığı yokluktan ibaret olan dehr, bir varlığın fiilde külli hareketlilikte tavırlarının sürekliliğinde mevcudiyet bulan bir olgu olarak aslında Hakk’ın varlık olarak fiilde tavırlarında vakit sürekliliğinde kudretinde külli hareketlilikte aşkın varlık olarak belirişinin sıfat durumudur. Yani vakitin devr-i daim üzeri sürekliliği külli hareketin dehr oluşunda bizlere devamlı varlık tavırlarında bulunan Hakk Teâla’yı işaret eder. Bu bağlamda dehr, külli hareketlilik olarak zaman bağlamında Hakk’ın sıfat tavrıdır.

Anlatılanlar doğrultusunda belirtmek gerekir ki vakit olgusu üzeri mekansallıkta beliren her türlü olay ve olgu üzerinden insanların beklentilerini bulamaması ve iradesi ile örtüşmeyen hadiseler sebebiyle dehre küfürde bulunmasından dolayı Hakk Teâla insanlığa “ademoğlu dehre küfür etmekle beni ezalandırır, halbuki dehr Benim, her emir Benim elimdendir, geceyi gündüzü Ben idare ederim” hadisi kudsisinde sıfat tavrı olan dehre sövülmemesi gerektiğini buyurur.

Hz. Resul ise bir hadisinde “dehre sövmeyin çünkü Allah dehrdir” buyurur. Çünkü dehre küfür etmek, vücud olarak varlığı olmayan bir olguya küfür etmek olduğundan dolayı dehr sıfatında kudreti ile külli hareketlilikte tavırlarda bulunan Hakk’a küfür etme durumunda bulunulmuş olunur. İnsanoğlu dehre küfürde iken külli hareketlilikte, vakit sürekliliğinde takdirde bulunan Hakk’a dolaylı yoldan küfür etmiş olur. Bu sebepten dolayı mevcudiyeti kendinden olmayan dehre küfür zımnen Hakk’a küfür olduğundan dolayı Hakk’tan razı olarak dehre küfür etmeyerek, Hakk’ın uluhiyetine karşı edepli olmak gerekir. Dehre küfürle Hakk’a eza etmek, uluhiyetle tersleşmek ve tevhid üzeri Hakk’ı müşahede edememek, sıfatlarda sebepler dairesinde takılmak olarak masivaya düşmek sebebiyle Hakk’ı hakkıyla bilemeyişimiz ve müşahede edemeyişimizin azamete dokunulmuş olması anlamını taşır. Ayrıca dehre varlık vererek uluhiyet ile tersleşmek ise rahmate muhalefet olarak insanı gaflet ve delalete sürükler. Herşeyin sebebini dehrden bilmek de tevhide aykırı olarak Hakk’a dehri şirk koşmak olduğundan dolayı Hakk’a küfürdür. Yani Hakk’ın varlığına insanın örtünüşüdür. Bu da gaflet ve delalette bulunmaktır.

Dehr ne demek? Paylaşın:
Bu web sitesi İstanbul Tevhid Okulu tarafından kurulmuştur.
Sözlük

Kur’an

Bütün âlemlerin mertebeleri, hâlleri ve makamları ile zikredildiği, hak ile batılı birbirinden ayıran furkan oluşuyla hikmet üzeri okunan kitap olmasıyla insand...

Kur’an nedir?
Sözlük

Hanifilik

İslam her ne kadar toplumsal düzeyde şartlar ile biçimlenerek sureten ümmet olarak toplumsallıkta fıtrat dini olsa da, insan fıtratının sireti gereği hanifik ta...

Hanifilik nedir?
Sözlük

Abid

Kıblesi Hakk olan, Hakk’a ibadetinde gayretkar kula abid denir. Abid ibadetinde küre-i arzdaki dünyevilikten temizlenerek arınan kişidir. İmanda ihlâs sireten,...

Abid nedir?
Sözlük

Miraç

Kulun, gece hükmündeki eşyanın tabiatına ve özdekçi bakışımdan, hüzün ve aşk ile Hakk’a yukarıda anlatılan mertebeler (mahşer, sırât, cehennem, cennet vb) üzeri...

Miraç nedir?
Sözlük

Müşrik

Hakk’a ve O’nun hakikatine muhalefeten O’na kendi nefsinin beceri ve fiilleri üzeri nefsini, her hangi bir kâinat olgusunu, meleği, cinleri veya kendi elleri il...

Müşrik nedir?
Sözlük

Kıyamet

Kıyam ayağa kalkma, ayakta durma anlamlarına gelir. Lügat mânası ile kıyamet büyük bela, yok oluş anlamlarını taşısa da kıyamdan kinaye eşyanın yok oluşu ile Ha...

Kıyamet nedir?
Sözlük

Melâike

Kuvvetler anlamına gelen melâike, Hakk nurunun kuvvet tecellileri olarak bilinir....

Melâike nedir?
Sözlük

Acı (Elim)

Kalbe ve bedene ağır gelen, yanış içeren sıkıntılı duruma acı denir. Acı beden ve kalbte, acziyetimiz ve çaresizliğimiz ile yüzleştiren, varoluşumızı hissettire...

Acı (Elim) nedir?
Sözlük

Müceddid

Müceddid yenileyen, yenileyici anlamına gelir. Her yüz senede bir gelen mücahidlere de müceddid denilse de müceddidler, Hakk’ın takdiri ile her dört yüz senede...

Müceddid nedir?
Sözlük

Uzlet

Uzlet, yalnızlık, yalnız kalma anlamlarına gelir. Tasavvufta ise kulun, 1) yaşadığı dertler sonucu hüznü, 2) Hakk’a yakin gelmek isterken halktan uzaklaşma ir...

Uzlet nedir?