Hikmet nedir?

“Oyun olsun diye yaratmadık” (Embiya, 16) ayeti tefsiren Hakk’ın her şeyi olay ve olgular düzeyinde nedenler üzeri halk ettiğine işaret eder.

Bilinmenin nesnesi olan ne-olmak’lığında olgu ve olayların mevcudiyetlerinin varoluşunun tözsel nedenselliği (cevher üzeri halk edişi) varoluşlarının mümkinatta (aklen ve vicdanen kabul edilebilinecek imkan dahilinde olabilmesi durumu) nasıl gerçekleştiği, varoluşlarının iradi bağlamda ne-içinliği’nin bilinmesinin sorgulayışı üzeri düşüncede oluşan varlıksal nedenselliğine bakışım sebebi ile olay ve olguların varoluşsal durumlarına hikmet denir.

Bu bağlamda hikmet, olay ve olgular üzerinden oluşan bilme durumudur da. Çünkü bilen ve kavrayan, hikmetini bildiği olay ve olgunun bilinmesi hikmetinde bulunur.

Bu düzeyde hikmet, bilmenin nesnesi olan olay ve olgular üzerinden edinilen bilginin de nesnellik içermesi sebebi ile bilim ve felsefe insanlarının meşguliyet alanıdır. Bu meşguliyette insan, varlık-bilimsel ve bilgi-bilimsel olarak olay ve olguların varoluşunun nedensellik sorgulamalarında bulur.

Bu düzeyde varoluşsal nedenselliği sorgulanan olay ve olguların hikmeti evrensel yasalarda bulunur ve anlamlandırılır.

Bu yasasını bulma hikmet seyri, bilim adamlarında fiziğin, kimyanın, sosyolojinin, siyasetin vb bilimlerin ilkelerinde ve mantıksal gereksinimi olan mekaniklerinde (değişim, dönüşüm işleyiş) bulma, bilme ve mekaniği üzeri eşyada materyalize etme dönüştürülmesinde bulunma seyridir.

Bu bağlamda hikmet seyri, doğa felsefesinin bilimde biçimlenişidir. Bu da insan hayatının fizik ve kimyanın sonucu olarak sanayi ve teknolojide, sanayi ve teknolojinin sonucu olarak, modernizmde biçimlenerek sosyalize ve konfor düzeyinde eşyada materyalize edilmesi sonucunu doğurmuştur.

İnsan hayatı siyaset ile sosyalize, modernizmin sonucu olan konfor ile de materyalize olmamaktır. Bu da iktisat bilimi çerçevesinde ticaretle ekonomik işleyişin mekaniği ile sağlanmaktadır.

İnsanlığın evrenseller olarak bildiklerini madde üzerinden materyalize etmesi sonucu sosyalizasyonu, insanın tinsel nedenselliğinin hikmetinden fazlası ile koparmıştır. Bu da insanlığın tinselliğinde dibe vuruşudur.

Kanaatim şudur ki insan tinsel nedenselliğine, bu dibe vuruş sonucunda aç kaldığı içindir ki dibe vuruşunda bireysel olarak kurtulma feryadı ile kurtuluş aramaktadır. Bu da hikmetin mekanik cihetinde kalınmasında sebebiyettir.

İnsan zenginlik sonucu menfaatlarda materyalize olmuş yani dünyevileşmiş (sekülerize) yoz dinlerde bu kurtuluşu bulamadığından, dilin ve ritüellerin sembolizmasında cazibe arz eden mistik öğretilere yönelmektedirler.

Bu yüzdendir ki kurtuluş arayan insanlar için islamın menfaatler doğrultusunda siyasette araç edilmesi ile dünyevileştirilmesine dikkat etmek gerekir. (islami milliyetçlik akımları, radikal islam, ılımlı islam, islami kapitalist menfaatçi akımlar, islami terör vb)

İslam olanlar bilmelidirler ki İslam dini, siyasi menfaatler sebebiyle dünyevileştirilemez. Çünkü iman temelli islam ibadetin ve imanın şartları doğrultusunda sosyalize olmayı öngörerek dünyada insanları maddi ve manevi ihtiyaçlarına yönelten, iman ve salih ameller ile sosyal yaşamda kişinin ahiretinde kurtuluşunu sağlar. Bu da insanın halk ve Hakk yönleri ile dünyada tinsel nedenselliğinde yaşamasını sağlar.

Bunun içindir ki bid’atlara dikkat etmemiz gerekir.

Sözlük

Kıyamet

Kıyam ayağa kalkma, ayakta durma anlamlarına gelir. Lügat mânası ile kıyamet büyük bela, yok oluş anlamlarını taşısa da kıyamdan kinaye eşyanın yok oluşu ile Ha...

Kıyamet nedir?
Sözlük

Hâl-i İstiğrak

Cezbe hâli sonucunda hâl-i istiğrâk oluşur. Bu da Hakk’ın cezbe ile kulunu kendine çekişi ile kendi tecellisine gark edişinin sonucunda sükunette kulunun gözler...

Hâl-i İstiğrak nedir?
Sözlük

Beş Yüz Elliler

Abidler, zahidler ve ahlak ehlinden oluşan velilerdir. ...

Beş Yüz Elliler nedir?
Sözlük

İman

Allah’ın varlığından ihlâs ile emin olunan manevi hâl durumudur. İman, iman-ı gaybi ve iman-ı şuhudi olmak üzere iki durumda İslam olanda görünür. İman-ı gaybi...

İman nedir?
Sözlük

Ölüm

Ölüm, olay ve olgulardaki ilişki sonucunda mevcud olanların (yaratılanların) başka bir mevcudiyete terfi etmelerinden ibarettir. Bu da kâinattaki mekaniğin devi...

Ölüm nedir?
Sözlük

Ayrılık

İnsanın Hakk’tan gelerek küre-i arzda Hakk’a bilinçte örtünüşüne ayrılık denir. Her türlü masiva ve günah hâlleri, kulun Hakk’a olan ayrılığındaki, kul ile Hak...

Ayrılık nedir?
Sözlük

Fark

Fark kulun değerlendirme, kıyas etme akli melekesidir. Kulun fark melekesi ile feraset melekesinde kavradıklarını değerlendirmesi ayıklığıdır (sahv)....

Fark nedir?
Sözlük

Sitem

Sitem her şeyi Hakk’tan bilen salikin, Hakk’tan geldiğinin imanı ile karşılaştığı imtahanlardaki müsibet ve belalara karşı yakarma ve yalvarma ile Hakk’a rücu h...

Sitem nedir?
Sözlük

Mükâşefe

Kul muhâdarada bulunuşu sonucunda iradi olarak tefekkürde bulunur ise, “kulum düşündüğünde mânasını veren Ben olurum” hadis-i kutsisinin hükmü gereği ilhamatlar...

Mükâşefe nedir?
Sözlük

Levh-i Mahfuz

Levh-i mahfuz korunmuş levhalar anlamına gelir. Bütün mevcudatın kader ve kazasının belirlenmiş olduğu korunmuş levhalar hakkında da bir çok görüş oluşmuştur. ...

Levh-i Mahfuz nedir?