Dert nedir?

Musibetlerin saliğin kalbinde oluşturduğu keder, kaygı ve tasa hâllerinin sıkıntıda kabz olmuşluğunun hâli üzeri acı, çaresizlik ve acziyet hâllerine sebep olan musibetleri dert kılar.

Sireten yaşam koşulları ve musibetler karşısında dertli oluşu sufiyi tarikten alıkoyar. Çünkü kaygı ve tasa, recâ hâlinin zıdları olarak recâ hâlini kırarlar. Recâsız kişinin kaygı, tasa üzeri Hakk’tan razı olması beklenemez. Tarikte bir amaç ise Hakk’ın rızasını kazanmaktır.

Bu anlatım üzeri dertler için belirtiriz ki sufinin imtahanı dertleridir. Geçmişin salihleri gibi dertlerde denenen ve cennet karşılığında dert ateşlerine atılan sufi pek de kolay gidilecek bir yolda değildir.

Lakin sufinin, yolu kolaylaştıran feraset bakışı ile Hakk’ın, dertleri kendisine lütuf mahiyetinde, hikmet üzeri takdir etmesi anlayışına varışıyla dertler dert olmaktan çıkarlar.

Bir salik dertleri sebebi ile kederlenme hakkına sahiptir, lakin dertleri sebebi ile tasalanma ve kaygılanma hakkı yoktur.

Dertlerin salike veriliş nedeni şunlardır:

1) İmtahan edilmesi,

2) Günahlarının kefareti olması,

3) Masivadan kurtuluş,

4) Cennet denilen ilahi lütuf ve nimet seyrine erilmesi,

5) Hakk’a uruç edilmesi,

6) Hakkın rızasının kazanılması

7) Bedende Hakk’ın tecelli ettiği nur kapılarının açılması

8) Dua edilmesi,

9) Verilen nimetlere şükür edilmesi,

10) Hakk’tan başka dost olmadığının farkına varılması,

11) Dost olan Hakk’a yönelinmesi ve O’na rağbet edilmesi,

12) Hakk’a vuslatın sağlanılması,

13) Kulun acziyetini kavrayarak edebi gözetmesi,

14) Nefsin kulluğunun ikrarında bulunması,

15) Anlatılan sebeplerle beraber derdin dert değil, Hakk’ın muhabbetinin şevki ile kulunu zulmetten kurtarma merhameti ile tecellisi olduğunun öğrenilmesi,

16) Kendisi için seçtiği kulunu Hakk’ın kendi ile şehid kılması için rahmet olduğunun anlaşılması,

17) Kulun rahmet olan dertlerinde şükretmesi,

18) Kulun Hakk’a hüzün ve aşkta gözyaşları ile muhabbetinin artması,

19) Kulun dertler sebebi ile günah işlemeye fırsat bulamaması ile takvasına sebep olması,

Anlatılan sebeplerden dolayı sufi, derdi dert olarak görmez. Sufi için musibet ve musibet sonucu dert, günaların ve masivanın musibet oluşu, bu musibet sebebiyle Hakk’tan ayrı ve O’na yetişememesinden dolayı keder, tasa ve kaygılanmalarının acziyetinde bulunuşunun dert oluşudur. Bundan dolayı sufi, manevi dertlerine dünyevi dertlerini çare olarak görür.

“Kulum benden yana bir derde tutulursa bilsin ki Ben onun yanındayım.” Hadis-i kudsisinde belirtilen derdin manevi dert, kulun yanında Hakk’ın hazır bulunuşu ise dünyevi dert iledir.

Dünyevi dert tasalanma, kaygılanma, sitem ve küfre varmalara sebep olması ile kişiyi yoldan çıkarır. Kişinin manevi derdi sebebi ile dünyevi derdi, manevi derdinin dermanı olması mahiyetinde hidayetine sebeptir.

Zaten her şeyi Hakk’tan bildikten sonra Hakk’tan ikram edilen derdi iman ve edeple kabul etmemek edepsizliktendir.

Dünya derdi bulursa eğer bir kişiyi iman, edep ve hayır üzeri sabır ile gayret kişinin Hakk’a varımı olan kurtuluşuna sebeptir. Bu doğrultuda horlanmalar, hakir görülmeler gibi melamet hâlleri de derde sebep dünyevi dertlerdendir.

Dert yolu, tevekkül ve tevekkülün sonucunda kavuşulan himmet yoludur. Dertler ayrıca feyz-i mukaddesten bereketlenmemize sebeptir.

Yardım etme anlamını taşıyan himmet, Hakk’ın salike kendisine yönelme ve vuslat melekelerini vermesi, manevi dertlerinden dünyevi dertler ile kurtarması lütuflarında bulunarak huzuru ihsan edişidir de denilebilinir.

Sözlük

İçsel Gök Katları

Lahud / Uzayın içsel oluşu durumu. Hahud / Uzayda, uzaya içkin Hakk nurunun vücud okduğu mertebe. Emir / Melâike-i İlliyun âlemi. Ceberut âlemi de denildiği ol...

İçsel Gök Katları nedir?
Sözlük

Harf, Kelime, Cümle, Kelam

Harf ağızdan çıkan her bir sese ait sese verilen yazı ile de çizgilerle biçimlendirilen işaretlere denir. Harflerin çoğulu huruftur. Kelam bir mânayı ifade ede...

Harf, Kelime, Cümle, Kelam nedir?
Sözlük

Eba Vakt

Zamanın babası anlamına gelen eba vakt, zamanın koşullarından etkilenmeden Hakk’ın iradesi üzeri sufilerin vakti yaşamalarına denir. Ayrıca âlemlerde tecelli ed...

Eba Vakt nedir?
Sözlük

Masiva

Masiva, sivadan kinaye, Hakk’tan gayri olan her şey demektir. Lakin Hakk’ın vahidiyeti sebebiyle hiç bir şey Hakk’tan gayri değildir. Bu bağlamda masivadan kası...

Masiva nedir?
Sözlük

Vahidiyet

Allah’ın (c.c.) şahsında ahad olması sebebi ile, sıfatında bilinen, esmasında ayan olunan, fiilinde melekleri, kâinattaki kitap açılımları, peygamberleri, sebep...

Vahidiyet nedir?
Sözlük

Zühd

Dünya işleri ve menfaatlerinden uzaklaşarak sufilerin nefsani arzu ve isteklerinden kurtulmaya çalışmaları ve kendilerini ibadete vermelerine zühd denir. Bu ba...

Zühd nedir?
Sözlük

Vâkıf

Canı ve serveti ile Hakk’a beklentisiz olarak kendisini adayan tevekkül ehline denir. Vakıf, sıddiklerin yaşam biçimlerindeki ahlaklarına işaret eden manevi ünv...

Vâkıf nedir?
Sözlük

Fark-ı Sânî

Sânî ikinci anlamına gelir. Fark-ı sânî talibin iman-ı şuhudide Hakk’ı ayn-el yakin ve Hakk-el yakin müşahede edişine denir. ...

Fark-ı Sânî nedir?
Sözlük

Vahidiyet - Şey-i Vahid

Hakk’ın hakikatte varlığının mevcudatla olan birlik seyrinde Rabb-ül Âlemin oluşunun hakikat sıfatına vahidiyet denir. Hakk, Rabb-ül Âlemin olarak ise şey-i va...

Vahidiyet - Şey-i Vahid nedir?
Sözlük

Mizaç

Mizaç huy, tabiyat anlamına gelir. Hakiki mânası ise meşreblerin karakterize olmuş form ve ahlak biçimine mizaç denir. Mizaç gereği her şey bağlı olduğu sıfatl...

Mizaç nedir?