Vech nedir?

Salikin, Hakk’ı sıfat, esma ve ayette biçimlendiği tavırlarında ferasetinin yetkinliği ile müşahede edişinde beliren ilahi tavırlarının zuhur hâline vech denir. Bu bağlamda vech ile suret bir birleri ile karıştırılmamalıdır. Suret, mümkinatın görünüşleri ile alakadar bir kavramdır, vech ise Hakk’ın suretler üzerinden ulvi tavırlarda bulunuşuyla fiilde manen biçimlenişi tavırlarına denir.

Vechte seyir eden salik, ihsanın nihayetindedir. Çünkü vechte müşahede hâli, salikin melekeleri üzerinden Hakk’ı görür gibi olmanın ihsan hâlinde seyir etmesi değil meleklerin melâikeler olarak, Hakk’ın sıfat, esma ve ayet tavırlarında karakterize olan biçimlenişlerine yani vechelenişlerine ayn-el yakin ve hak-el yakin şahid olması ihsan hâlinde seyir etmesidir.

Böylesi ihsanda sufi, melekeleri ile Hakk’ı sıfat, ayet ve esma tavırlarında melâike durumunda müşahede eder. Bu da Hakk’ın mümin kulun müşahedesinde sıfat, ayet ve esmada hüküm veren ilahlık tavrında bulunuşudur.

Kulun başta imanı olmak üzere aşk, korku, hayâ vb melekeleri ile Hakk’ı, sıfat esma ve ayette vechelenişinin melâike tavırında olarak müşahede etmesi, ahadiyeti sebebi ile Hakk şahsının müşahede edilmemesi, bundan dolayı da O’nun bilinmek için melâike tavırlarında bulunması zorunluluğu sebebiyledir.

Salik kul, Hakk’ı müşahede edişi durumlarında O’nu, melâike tavırlarında vechhelenişinin zuhurunda bulur.

Hakk’ın baki olan vechi ise, kulun Hakk’ı her vechesinde müşahede edişinde sıfat, esma, ayet ve melâikenin farkındalığında olmadan onlara gaybette bulunuşu ile, Hakk’ı tavırlarında değişmeyen varlık oluşunda müşahede edişidir.

Vecheler ve vechelerin melâike durumu değişir, ama Hakk vechelerinde, değişmeyen varlık olarak bâki olandır.

Veçhelerine ve vechelerini oluşturan melâikelerine aşkın olan veche sahibine suretsiz, hissiyatı ile kalbi yalanlamadan, göz kaymadan iman ile bakabilmek gerekir. Böylesi bakışta Hakk vechede melâike tavrı olarak müşahede edilemez. Hakk kulun böylesi hâl-i istğirâk bakışında kendisini, kulunun bakış melâikesi üzeri vechelendirir.

Sözlük

Ev Edna

Ev edna aşağı ev anlamına gelir. Hakk’ın ahad olarak şahsının diriliği ile melâike tavrı olarak suretten kuldan ahlak tavırlarında bulunmasıdır. “Atarken sen a...

Ev Edna nedir?
Sözlük

İlim

İlim bilmenin soncucunda edinilen bilgidir. Hakk Teâla için ilim, bilmenin sonucunda edindiği bilgi değil, diriliğinde zatıyla bildiği şeyi halk edişidir. Bu s...

İlim nedir?
Sözlük

Levh-i Mahfuz

Levh-i mahfuz korunmuş levhalar anlamına gelir. Bütün mevcudatın kader ve kazasının belirlenmiş olduğu korunmuş levhalar hakkında da bir çok görüş oluşmuştur. ...

Levh-i Mahfuz nedir?
Sözlük

Bast

Bast açma, yayma, gemişletme anlamlarına gelir. Kulun dünyevi ve manevi dertlerinden yana ferahlaması, nurani tecelli sonucunda ise şevk, aşk, zevk, irfan, fera...

Bast nedir?
Sözlük

İmtihan

İmtihan denemek ve tecrübe etmek anlamındadır. Sufi dilinde imtihan Hakk’a iman eden kulun, iman etmesi sebebiyle imanındaki kararlılığın dertler ve hile-i rab...

İmtihan nedir?
Sözlük

Tecelli-i Berki

Kulun, maddenin olay ve olgular zincirindeki karanlığında Hakk’ın ilham, doğuşat, hatır, mucize, keramet vb durumlar üzerinden Hakk’ı keşif ile müşahede etmesid...

Tecelli-i Berki nedir?
Sözlük

Tasarruf

Tasarruf irade kullanmak, idareli sarf etmek, tutum, sahip olmak, anlamlarına gelir. Erenler için tasarruf, ferasetli müminin imanı doğrultusunda, Hakk’ın, üze...

Tasarruf nedir?
Sözlük

Akıl

Aklı bağ kurma veya ilişkilendirme mânasına gelir. Farklı hususiyetleri, farklılıkları üzerinden ilişkilendirme sonucu fikir edinme veya görüş edinme eylem mel...

Akıl nedir?
Sözlük

Avam

Hakk’a örtülü, tarike karşı olan, iman-ı gaybi düzeyinde imanı olan veya imanı bulunmayan sıradan veya irfandan yoksun halk ehline avam denir. ...

Avam nedir?
Sözlük

Kabz

Kabz tutma, sıkma anlamına gelir. Kulun dünyevi ve manevi dertlerinden dolayı acı, eziyet sonucu sıkıntıda göğsünün daralması hâline kabz denir. Kabz ayrıca hât...

Kabz nedir?