Tenzih nedir, Tenzih ne demek?

Başta iman-ı gaybi düzeyinde Hakk’ı âlemlere aşkın bilerek O’na noksan bir sıfat yakıştırmama hâline tenzih denir. Lakin hakikatte ise âlemlere aşkın olan Hakk’ı, esma ve ayet üzeri bakışım edinilmesi sonucunda eşyaya gaybet hâlinde iken Hakk’ın zuhura gelişinin iman seyir (müşahede) hâlleridir. Çünkü âlemlerden cüda olma noksanlığında bulunmayan Hakk’ı, âlemlerden gayb oluşumuz ile âlemler ve âlemlerdeki olay ve olguları sınırlı varlık oluşları sebebiyle O’nun varlığına yakıştırmadan, zuhurda O’nu müşahede etmek tenzihtir.

Alemleri ve âlemlerdeki olay ve olguları mevcud durumlarına göre Hakk görmek şirkten olup, onları haklarının dışında görmenin, mecudiyetlerini yalanlamak olduğunu da belirtmek gerekir.

Esmalar ve ayetler, hem Hakk’ın şahsını işaret etmeleri sebebi ile tenzih seyrinde hem de Hakk’ın âlemler üzerinden tecellisini işaret etmeleri ve kavrayışta ilahlık tavırlarında müşahede edilmesinin aracı olmaları sebebiyle teşbihte bulunmanın zorunlu ilkeleridir.

Esmasız, ayetsiz ve sıfatsız teşbih ve tenzih seyrinden, gaybetin cezbe hâli hariç, bahsedilemez. Sıfatlar, esmalar ve ayetler dildeki tevhidin zorunlu ilkeleri olup, iman ile de tevhidin müşahede ilkeleridir.

Anlatılanlar doğrultusunda Hakk, şahsı ile sıfat, ayet ve esmadan münezzeh, lakin sıfat, esma ve ayet tavırları seyrinde sıfat, esma ve ayet ile tenzih ve teşbihte müşahede edilir demek de gerekir.

Sıfatlar, esmalar ve ayetler, Hakk’ı bilmenin epistemolojik (bilim bilgisi) ilkeleri; tevhitte iman ile Hakk’ı müşahede etmek de yaşamanın ontolojik (varlık bilgisi) illkeleridir.

Bu bağlamda sıfat, esma ve ayetler, mevcudatın varoluş nedenselliğinin, melâike düzeyinde fiilde belirişinin ilk örnekleri (arketip) ve mevcudatın varoluşu ile ne-için’liğinin meleke düzeyinde fiilde devindikleri ve yaşayacakları sonuç örnekleridirler.

Bu doğrultuda sıfatlar, esmalar ve ayetler, varoluşun başlangıcının ve sonucunun ilkeleri olarak, yaşamda ise ereğinde seyir edildiği evrensellerdirler.

Hakk bu düzeyde ilkeler üzeri varlık seyrinde mevcudata aşkın varlık olarak vahittir lakin tevhitte bulunmaz. Çünkü tevhid, kesrette bulunan (ikilikte, analitik bakışımda düşünen) kulun birleme düzeyinde, her şeyle bir olan vahidi tavırlarında müşahede etmesidir. Bu da kulun kulluk perdesi üzerinden gerçekleşir.

Kâmil bir tevhid seyri ise kulun kulluğundan düşüncede gayboluşunun yani Hakk-kul ikiliğinde fenâ bularak ikiliğin yokluk buluşu üzeri gerçekleşir.

Tenzih ne demek? Paylaşın:
Sözlük'de arayın:
Bu web sitesi İstanbul Tevhid Okulu tarafından kurulmuştur.
Sözlük

Fırat’ta Altın Dağın Çıkışı

Salik, yukarıda anlatılan kıyamet alametlerinin sonucunda nefsinde keramet-vaki hadiselerle karşılaşır. Bu da nefsin irade ırmağı olan sembolü üzeri Fırat ırmağ...

Fırat’ta Altın Dağın Çıkışı nedir?
Sözlük

Beş Yüz Elliler

Abidler, zahidler ve ahlak ehlinden oluşan velilerdir. ...

Beş Yüz Elliler nedir?
Sözlük

Ruhban

Hakk adına, Hakk’ın manevi ruhsat vermediği, kendi nefsi üzerinde din işlerine bakan kişilere ruhban denir. Mürşid-i kâmil “O kendi nefsinde (hevasından) konuş...

Ruhban nedir?
Sözlük

Murâkabe

Kulun ibadetinin sonucu olarak muhâdaradaki sükûn ve huzur hâli ile iradi olarak dilediği bir mevzuda veya gayri iradi olarak Hakk’ı ve Hakk’ı gözlemesinin medi...

Murâkabe nedir?
Sözlük

Kur’an

Bütün âlemlerin mertebeleri, hâlleri ve makamları ile zikredildiği, hak ile batılı birbirinden ayıran furkan oluşuyla hikmet üzeri okunan kitap olmasıyla insand...

Kur’an nedir?
Sözlük

Makam-ı Mahmud

Mahmud, methedilmiş, övülen anlamına gelir. Makam-ı Mahmud ise Muhammediyetin akibeti olarak, Ahmediyete terfi edişidir. Ahmediyet, Şahs-ı Ahad’ın hakikati ile...

Makam-ı Mahmud nedir?
Sözlük

Sireten Sünnet

Sireten sünnet, Hz. Resulullahın ilahi sıfatlar, emir ve yasaklar üzeri Allah’ın iradesi doğrultusunda biçimlenen yaşam ve davranış ahlakıdır. Bu ahlakın tamamı...

Sireten Sünnet nedir?
Sözlük

Münkir

Münkir inkar eden, kabul etmeyen, hakikati tasdik etmeyen anlamlarında kullanılır. Münkir olan Hakk’ın hakikatini ve iradesini kabul etmeyen kişidir. Münkir ha...

Münkir nedir?
Sözlük

Vücud

Vücud var olanın niteliksel ve niceliksel bulunduğu duruma denir. Var olanın varoluş sıfatları sebebi ile vücud durumuna varlık da denir. Varlıkların bulunduğu...

Vücud nedir?
Sözlük

Hayır

İyilik de diyebileceğimiz hayır, Hayır-ı Mutlak olan Hakk’ın ulvi sıfatları ile örtüştüren ihlâs temelli niyet ve amellerimizin tamamında beliren, Hakk’ın rahim...

Hayır nedir?