Gaybet nedir?

Sekrin fazlalığı, muhabbetin fazlalığındandır. Sekr hâlinde bulunan salikin ya sekrin cûşlarında ya da müşahede cezbesinde iken eşyanın kendisinden gayb oluşu, olay ve olguların hissiyatından soyunuşu hâline gaybet denir.

Gaybet, sekirdeki sufinin muhabbetinin cûşlarında ve müşahedenin cezbe hâlinde Hakk nurunun tecellisi sonucunda, eşyanın algısından soyunarak, eşyanın değil kendinde algının gayb oluşunda gerçekleşir. Sufinin müşahededeki cezbesinde, eşyaya aşkın bir bakışım hâli olan Hakk’ın tecellileri ve zuhûru seyirleri de gaybettendir.

Böylesi gaybette eşya unutulmuş, ve algılanmaz olduğundan fenâ bulmuştur.

Böylesi gaybet hâlinde bulunan sufinin halk arasındaki ismi mecnundur.

Gaybette bulunan sufi, “O’nun veçhinden başka her şey helak olucudur” (Kassas, 88) ayetinin tevil mânası tecellilerinden ve “her nereye dönerseniz Allah’ın veçhi oradadır” ayetinin tefsir mânası tecellisinde seyir ediyordur.

Gaybet iki hâl üzeridir. Bunlar sufinin cezbe sonucunda eşyadan yana gaybda oluşu ve eşyadan yana gaybda oluşu ile beraber Hakk’ın huzurunda bulunuşu hâlleridir. Zaten ayn-el yakin ve hak-el yakin müşahede Hakk’ın huzurunda kulun bulunuş hâlleridir. Böylesi Hakk’ın huzurunda bulunan kul, Hakk’ın tecelli ve zuhûr veçhelerinin seyrindedir. Gaybetin şiddetli oluşu Hakk’ın veçhelerinde seyir etme muhabbetinin ekmel olmasını sağlar.

Gaybet hâlinde bulunan kulun müşahede seyri iki iman hâli üzeri gerçekleşir.

Sufi, kendisi ve üstadı da dahil olmak üzere âlemler üzerinden (eşya üzerinden de denilebilir) sıfat, ayet ve esma tecellisinde seyreden Hakk’ın tavırlarını, eşyanın üzerinden tecelli eden Hakk olarak müşahedesi gaybetteki birinci iman seyridir. Sufinin, Hakk’ın âlemlerdeki ulvi varlıksal seyrinin kendisinde, eşyanın vehmedilmesinden uzak eşya üzerindeki aşkın oluşunun fiili hâli üzeri, tavırlarda fail olan Hakk’ı zuhur hâlinde aşikâr müşahede edişi, gaybetteki ikinci iman seyridir.

Birinci tevhid seyrinde salik tecellinin, ikinci tevhid seyrinde ise zuhura gelişin hâl müşahedesindedir. Birincide salik kendisi, üstadı ve eşyadan tecelli eden Hakk’a iman ile şahittir, ikincide ise salik eşyanın değil sadece Hakk’ın zuhuruna iman ile şahittir.

Birinci seyirde salik, iman etmenin tevhid seyrinde teşbihtedir, ikinci seyirde ise salik, iman etmenin tevhid seyrinde tenzihtedir.

Sözlük

İ’tikâf

İ’tikâf, sufilerin yalnız kalacakları her hangi bir yerde riyazat ile Kur’an okumasına, zikir etmesine ve farzları dahilinde diğer nafile ibadetlerde bulunmasın...

İ’tikâf nedir?
Sözlük

Kavil Âlemi

Melekut âlemine, melâikenin Rabb-ül Âlemin’in kudreti üzeri kuvvette olmaları ve esmalar tecellisinin sonucu bir birleri ile muhabbette olmaları sebebi ile kavi...

Kavil Âlemi nedir?
Sözlük

Hâl-i İstiğrak

Cezbe hâli sonucunda hâl-i istiğrâk oluşur. Bu da Hakk’ın cezbe ile kulunu kendine çekişi ile kendi tecellisine gark edişinin sonucunda sükunette kulunun gözler...

Hâl-i İstiğrak nedir?
Sözlük

Akış

Akış kavramı tasavvufta kullanılmaz, manevi bir hâl sebebi ile irdelemek gerekir. Fiziğin gösterdiği kadar biliyoruz ki mekandan bahsediliyorsa eğer, melâike (k...

Akış nedir?
Sözlük

Mesih

Mesih, bir şey üzerinden el yürüterek mesh eden, bir şeyden bulunduğu durumu gideren anlamına gelir. Hz. İsa’nın mesih oluşu ise: 1) Eşyanın tabiatına Allah’ın...

Mesih nedir?
Sözlük

Hayranlık

Kulun hayret seyri sonucu şaşkınlığına aşkın muhabbet ile Hakk’ı kadir kıymeti ile müşahede edişine hayranlık denir. Hayranlık hâlinde kul, şaşkınlığının kalkm...

Hayranlık nedir?
Sözlük

Kesret

Kesret çokluk anlamına gelir. Çokluk ise farklılıklarda belirmedir. Bu bağlamda kesret, Ahad olan Hakk’ın kendi varlığında belirmesi için halk ediş olarak tavır...

Kesret nedir?
Sözlük

Ferid-ün Efrad

Ferid benzeri olmayan, yekta, tek anlamlarına gelse de ferid Hakk şahsının yekliği ve benzersizliğinden kinaye ahadiyet içkinliğinde Hakk şahsı için kullanılır....

Ferid-ün Efrad nedir?
Sözlük

Muhâdara (Muhâzara)

Kulun hem şeytanlık ahlakından yana kalbinde sükûna erişi hem de özellikle zikir ibadeti ve diğer ibadetlerin sonucu kalbin huzur buluşu durumudur. ...

Muhâdara (Muhâzara) nedir?
Sözlük

Abid

Kıblesi Hakk olan, Hakk’a ibadetinde gayretkar kula abid denir. Abid ibadetinde küre-i arzdaki dünyevilikten temizlenerek arınan kişidir. İmanda ihlâs sireten,...

Abid nedir?