Edep nedir, Edep ne demek?

Edep, Hakk’a muhabbetimiz sebebi ile O’ndan korkma ve hayâ’ etme melekelerimizin sonucunda oluşan, kendimizi kontrol ve disiplin altına alma melekemizle, Hakk’ın huzurunda sireten dünyevi ve nefsani iradelerimiz (heva) ve akla gelen vesveseleri kontrol ile savmamızla, amelen ise bedenimizi keyfi hareketlerden yana disiplin altına alarak kontrol ediş amellerimizin ahlak biçimine denir. Bu velayette edep hâlidir.

Edebin zıddı olan hâl şımarıklık ve küstahlıktır. Edepte esas olan, kişinin kendisine varlık vermemesi hâllerinde incelmesidir. Kişinin fütüvvetinde tevazu, nezaket ve letafetle lütufkar oluşu ve kavl-i leyyinde (tatlı dille) belagatla konuşma da peygamber ahlakı olarak nübüvetin hizmet edebindendir.

Velayette edebin kemâlatı sükûttadır; nübüvette ise tevazu, merhamet, nezaket ile lütufkar olarak kulları muhatap almak ile hizmet etmektir. Başta edep olmak üzere hayâ, sükût, tevazu, huzur, Hakk’a bakan iman yönümüz olarak Hakk’ın, üzerinde zuhûra geldiği mürşid-i kâmil huzurunda, O’nun ahlak seyrindeki nazarı ile kemâlatını bulan hâllerdir.

Çünkü talip olan tenzihteki Hakk inanışı ile kendine uzak Rabb’ine, her ne kadar O’nun kendisini gördüğüne ve bildiğine iman etmenin itikatı hâlinde bulunsa da nefsinin kötü hâllerine sınır vurarak helallerde edep ile fiilde bulunamaz. Talip Hakk’ın ilahi tecellisi üzeri yaşayan veli bir kul olan mürşid-i kâmilin muhabbet nefesinde Hakk’ın zuhûruna şahid olur. Böylece teşbihte Hakk’ı müşahede eden kul olarak, şahadet şerbetini içerek manevi hâllerinde olgunlaşır. Çünkü mürşid-i kâmile biatından önce kul Rabb’inin kendisini gördüğünü, duyduğunu, bildiğini ilm-el yakin bilir. Lakin mürşid-i kâmilin biatından sonra Hakk’a talip olan kul, Hakk’ı mürşid-i kâmilin muhabbet nefesinde zuhûrda müşahede eder. Ve talip, mürşid-i kâmilin muhabbet nefesinde feraset seyrinde ayn-el yakin olarak kendisini gören, duyan ve bilen Hakk’a, huzurunda olmanın yakinliğinde iman ederek günah ve masivadan uzak edepte bulunur. Kul muhabbette görüldüğünü gördüğü, duyulduğunu duyduğu, bilindiğini bildiği ferasete varır ise eğer, yakin geldiği Hakk’a şımarmadan, tevazu ile edeplenerek, ahlakında olgunlaşır (kemâle erer). Bu sebepten dolayı “mürşidi olmayanın mürşidi şeytandır” denilmiştir.

Mürşid-i kâmilin muhabbet nefesi, “Âdeme ruhumdan üflediğimde” ayetinin tevil mânası itibarıyla bekâ tecellilerindendir; muhabbette bulunan salik ise bu ayetin fenâ tecellisinde seyreder.

Pirsiz bir tasavvuf düşünülemez. Mürşid-i kâmile biat Resule itâat, Allah’a itâattir” (Nisa, 80) ayetinin tevil mânası itibarıyla ilahi emirlerdendir. Allah’a bu düzeyde itâat eden kul ise pek zor bulunur. Bir mürşid-i kâmilin hak nefesi ve bir hüsn-ü nazarıdır ki kulu Hakk’a vasıl eyler; O’nun kahrda bir nazarı ise kulu Hakk’a cüda eyler.

Edep ne demek? Paylaşın:
Sözlük

Terbiye

Kulun beden, duygu, düşünce ve nefsani hâllerinin tamamında Hakk’ın muradı üzeri fıtratıyla uyumlu, ahlakta hakkınca yaşama tavırlarında bulunmasıdır. Bu da tak...

Terbiye nedir?
Sözlük

Alem-i Kebir

Bütün mahlukatın kendi ahlakında karakterize olması, Hakk şahsının nuruyla ve nurdan halk ettiği ruh üzerinden tecelli etmesi, Hakk’ın ilahi sıfatlar ile tecell...

Alem-i Kebir nedir?
Sözlük

Mükâşefe

Kul muhâdarada bulunuşu sonucunda iradi olarak tefekkürde bulunur ise, “kulum düşündüğünde mânasını veren Ben olurum” hadis-i kutsisinin hükmü gereği ilhamatlar...

Mükâşefe nedir?
Sözlük

Dört Kapı Kırk Makam

Erenlerin dört kapıdan kasıtları şeriat, tarikat, hakikat ve marifet mertebeleridir. Kırk makamdan kasıtları ise bu dört mertebede edinilecek olan ahlaki hâl ma...

Dört Kapı Kırk Makam nedir?
Sözlük

Murakabe

Rü’yet dilinde murakabe, daha önce murakabeyi anlamlandırdığımızın dışında bedenin uyanık, üst bilincin ise uyku ile uyanıklık arası bir hâlde olması üzerinden ...

Murakabe nedir?
Sözlük

Melek

Hakk, nurunun kuvvet açılımını belli sıfatlar ile biçimlendirdiğinden dolayı var edilmiş nurani saf ve arı mevcudatlara melek denir. Meleklerin başlangıcı Hakk’...

Melek nedir?
Sözlük

Üstünlük veya Büyüklük

Herkesin kendi ilkeleri, ananeleri, temel ihtiyaçları (idare ve idame dahilinde) çıkarları doğrultusunda büyükleri var. Bir var diğer varlara varlık verdiği yö...

Üstünlük veya Büyüklük nedir?
Sözlük

Kur’anın Mahluk veya Hâlik Oluşuna Dair

İslam düşünce tarihinde evvela siyasi düzeyde daha sonra ise zevki düzeyde Kur’an’ı kerîm’in hâlik ya da mahluk olması üzerine bir çok görüş bildirilmiştir. Lak...

Kur’anın Mahluk veya Hâlik Oluşuna Dair nedir?
Sözlük

Uruç

Yükseliş de diyebileceğimiz uruç, salikin iradesi veya iradesi dışında ilham, hatır, dalınç, keşf hâlleri üzeri Hakk’a yakin kılındığı manevi hâl seyirleridir. ...

Uruç nedir?
Sözlük

Meşreb

Meşreb, yaratılıştan gelen ahlak ve huylara denir. Ehl-i tasavvuf için meşreb, insanın halk edilişinin unsurları ve ilkeleri üzeri tabiyatıyla bağlı olduğu uns...

Meşreb nedir?