Edep nedir?

Edep, Hakk’a muhabbetimiz sebebi ile O’ndan korkma ve hayâ’ etme melekelerimizin sonucunda oluşan, kendimizi kontrol ve disiplin altına alma melekemizle, Hakk’ın huzurunda sireten dünyevi ve nefsani iradelerimiz (heva) ve akla gelen vesveseleri kontrol ile savmamızla, amelen ise bedenimizi keyfi hareketlerden yana disiplin altına alarak kontrol ediş amellerimizin ahlak biçimine denir. Bu velayette edep hâlidir.

Edebin zıddı olan hâl şımarıklık ve küstahlıktır. Edepte esas olan, kişinin kendisine varlık vermemesi hâllerinde incelmesidir. Kişinin fütüvvetinde tevazu, nezaket ve letafetle lütufkar oluşu ve kavl-i leyyinde (tatlı dille) belagatla konuşma da peygamber ahlakı olarak nübüvetin hizmet edebindendir.

Velayette edebin kemâlatı sükûttadır; nübüvette ise tevazu, merhamet, nezaket ile lütufkar olarak kulları muhatap almak ile hizmet etmektir. Başta edep olmak üzere hayâ, sükût, tevazu, huzur, Hakk’a bakan iman yönümüz olarak Hakk’ın, üzerinde zuhûra geldiği mürşid-i kâmil huzurunda, O’nun ahlak seyrindeki nazarı ile kemâlatını bulan hâllerdir.

Çünkü talip olan tenzihteki Hakk inanışı ile kendine uzak Rabb’ine, her ne kadar O’nun kendisini gördüğüne ve bildiğine iman etmenin itikatı hâlinde bulunsa da nefsinin kötü hâllerine sınır vurarak helallerde edep ile fiilde bulunamaz. Talip Hakk’ın ilahi tecellisi üzeri yaşayan veli bir kul olan mürşid-i kâmilin muhabbet nefesinde Hakk’ın zuhûruna şahid olur. Böylece teşbihte Hakk’ı müşahede eden kul olarak, şahadet şerbetini içerek manevi hâllerinde olgunlaşır. Çünkü mürşid-i kâmile biatından önce kul Rabb’inin kendisini gördüğünü, duyduğunu, bildiğini ilm-el yakin bilir. Lakin mürşid-i kâmilin biatından sonra Hakk’a talip olan kul, Hakk’ı mürşid-i kâmilin muhabbet nefesinde zuhûrda müşahede eder. Ve talip, mürşid-i kâmilin muhabbet nefesinde feraset seyrinde ayn-el yakin olarak kendisini gören, duyan ve bilen Hakk’a, huzurunda olmanın yakinliğinde iman ederek günah ve masivadan uzak edepte bulunur. Kul muhabbette görüldüğünü gördüğü, duyulduğunu duyduğu, bilindiğini bildiği ferasete varır ise eğer, yakin geldiği Hakk’a şımarmadan, tevazu ile edeplenerek, ahlakında olgunlaşır (kemâle erer). Bu sebepten dolayı “mürşidi olmayanın mürşidi şeytandır” denilmiştir.

Mürşid-i kâmilin muhabbet nefesi, “Âdeme ruhumdan üflediğimde” ayetinin tevil mânası itibarıyla bekâ tecellilerindendir; muhabbette bulunan salik ise bu ayetin fenâ tecellisinde seyreder.

Pirsiz bir tasavvuf düşünülemez. Mürşid-i kâmile biat Resule itâat, Allah’a itâattir” (Nisa, 80) ayetinin tevil mânası itibarıyla ilahi emirlerdendir. Allah’a bu düzeyde itâat eden kul ise pek zor bulunur. Bir mürşid-i kâmilin hak nefesi ve bir hüsn-ü nazarıdır ki kulu Hakk’a vasıl eyler; O’nun kahrda bir nazarı ise kulu Hakk’a cüda eyler.

Sözlük

Tecvid

Tecvid, cevdetten kinaye bir şeyi güzel ve kusursuz yapmak anlamına gelir. Kur’anda tecvid ise Kur’anın Arapça imla kurallarına göre usulüne uygun, güzel ve mü...

Tecvid nedir?
Sözlük

İhsan

Hz. Resul, Ahadiyet sırrı gereği Cenab’ı Hakk’ın zatının bilinemeyeceğinden değil âlemlerde afakî, insanda enfüsi olarak görülmeyeceğinden sebebiyet olsa gerek ...

İhsan nedir?
Sözlük

Tasavvuf

İman dolu bir kalbe sahip kişinin ilahi aşk ve şevk ile arınma süreciyle beraber miraç ve ciraçta Hakk’a vuslat ettiği, bir ömür boyu seyr-ü seferde bulunarak s...

Tasavvuf nedir?
Sözlük

Mertebe

Mertebe derece, basamak, paye anlamlarına gelir. Genel anlamda mertebe, Hakk’ın hâl ve makam tecellilerinin değizmez derecelerde sınıflandırılması ve böylece s...

Mertebe nedir?
Sözlük

Sireten Sünnet

Sireten sünnet, Hz. Resulullahın ilahi sıfatlar, emir ve yasaklar üzeri Allah’ın iradesi doğrultusunda biçimlenen yaşam ve davranış ahlakıdır. Bu ahlakın tamamı...

Sireten Sünnet nedir?
Sözlük

Kul Hakkı

Allah’ın kuluna verdiği varoluş hakkı ihtiyaçlarının, mülkünden emeğinin karşılığı olarak kula vermesi ve Hakk’ın mülkünün kulun rızkı oluşu servetine kul hakkı...

Kul Hakkı nedir?
Sözlük

Tenasuh

Tenasuh, ruhun başka bir bedene girmesi anlamında kullanılır. Ulema, “dünyaya bir dönüşümüz olsaydı da onların bizden uzaklaştığı gibi biz de onlardan uzaklaşs...

Tenasuh nedir?
Sözlük

Berzah

Berzah geçit anlamına gelir. Lakin rü’yet dilinde berzah, kişinin vücudu derin uykudan uyanırken, uykuda bilinci açıkken ruhaniyeti ile gördüğü rü’yetlere denir...

Berzah nedir?
Sözlük

Dem

Dem, her hangi bir durum üzeri bulunmaya, vakit geçirmeye, uğraşta olunmaya ve karşılıklı ilişki sonucu olay ve olguların tekamülünde değişimde olmaya dem denir...

Dem nedir?
Sözlük

Hazret

Huzurdan kinaye kurbiyet bulmuş, hürmet maksadı ile büyüklere hitaben söylenen veya verilen ünvandır.Lakin hazret hazırdan kinaye Hakk’ın kalıcı bir melâike tav...

Hazret nedir?