Düşünce nedir?

Akletmek mânası ile düşünce, olay ve olguları ve ilişkilerini, irade ve mânaya iye ve içkin olarak ilişkilendirerek farklılıkları üzerinden kavradığımız melekemizin genel adıdır. Düşünce insanda sezgi dahilinde edinilen duygular dahilinde yön bulan bir durumda bulunur. Duygu dahilinde düşünce genelde irade melekemiz önde olarak hayal sultanımız üzerinde gerçekleşir. Kavramsal düzeyde düşüncemiz ise genelde mâna melekemiz önde olarak mantıksal gereksinimler üzerinden irade bularak gerçekleşir.

Düşünce felsefede diyalektik üzerinden, tasavvufta ise tevhid üzerinden kemâlatını bulur. Her hâl-ü kârda düşünce Hakk’ın kelam sıfatı üzeri olay ve olguların dillendirilişi ile kulunu dil ile manen diriltmesi olarak “ona ruhumuzdan üfledik” (Enbiya, 91) ayetinin tecellisi ile kelim esmasında manen var kılışının aracısıdır. Bu bağlamda bizler, Hz. Meryem tecellisi olan saf zihin ve saf nefs sahibi olursak eğer ruhundan üfleyen Hakk’ın melâike tecellisi ile Hz. İsa’nın kendi nefsinde bulduğu hak bilgi üzeri Hakk’ın hakikati üzeri yaşarız.

Diyalektik ile tevhid temel itibarıyla anlamın kavrayış düzeyimde birlenmesi sonucu aynı makaniğe sahiptirler. Lakin aralarındaki temel fark;

1) diyalektik, karşıtlar üzerinden öncelikli olarak olumsuzlama temelinde ilkesel düzeyde kavramlar üzerinden derin düşünme ile gerçekleşir, tevhid ise ilkesi Hakk ve Hakk’ın takdir ettiği haklar olarak Hakk’ı esma ve ayetleri üzeri O’nun varlığını, öncelikli olarak olumlama üzerinden gerçekleşir.

2) diyalektikte bilmenin nesnesi düşünülürken nesnel bir yaklaşım vardır, tevhidde ise bilmenin nesnesine bakılmadan sadece Hakk bilinmeye ve müşahede edilmeye çalışılır. Bu da öznel bir yaklaşımdır.Bu bağlamda felsefede sorgulama nesnesi üzerinden sorgulayarak cevap aranır, tasavvufta ise Hakk üzerinden, Hakk’ın sıfat, esma ve ayetleri üzeri sorgulamanın nesnesi anlamlandırılmaya çalışılır ve Hakk’ın sıfat, esma ve ayetleri üzeri Hakk müşahede edilir.

Sözlük

Tevhid Mertebeleri

Tevhid mertebeleri fenâ seyrinde hem müşahedede hem de amelde yaşanan kulluk perdesi seyirleridir. Müşahedede tevhid mertebeleri: 1) Tevhid-i Ef’al: kulun kend...

Tevhid Mertebeleri nedir?
Sözlük

Mim Kâinat

Mim kâinat, kâinden (olan, mevcud) kinaye halk edilen mevcudatın tamamı için kullanılan bir kavramdır. Mim, harf olarak melâikenin kudrette biçimlenişi noktalaş...

Mim Kâinat nedir?
Sözlük

Sufi

Yünden elbise giyen derviş kişiye sufi denir. Lakin yünden elbise kalın ve koruyucu olması remziyeti ile çağdaş sufilerin, dünyada zühd ile korunmaya ve şöhrett...

Sufi nedir?
Sözlük

Miraç

Kulun, gece hükmündeki eşyanın tabiatına ve özdekçi bakışımdan, hüzün ve aşk ile Hakk’a yukarıda anlatılan mertebeler (mahşer, sırât, cehennem, cennet vb) üzeri...

Miraç nedir?
Sözlük

Hüzün

Hüzün, müminin çileli yaşam döneminde beden kabuğunda, sebat ve sabır hâli üzeri kederli ve sıkıntılı olduğu kabz hâlidir. Aşık kulun, Hakk’tan ayrılığı sebebi ...

Hüzün nedir?
Sözlük

Nasihat

Nasihat, tavsiye ve ihtar anlamına gelen kelama denir. Dinde ise Hakk’ın buyruğu üzeri, Hakk’ın buyurduğunu hayra yönelten, şerrden men eden olarak nefislerine...

Nasihat nedir?
Sözlük

Naz

Kulun Hakk’a olan muhabbeti sebebi ile Hakk’ın tecellileri karşısında muhabbetindeki samimiyet ile aksi tavır sergilemesine naz denir. Naz, salikin kendini beğe...

Naz nedir?
Sözlük

Mertebe

Mertebe derece, basamak, paye anlamlarına gelir. Genel anlamda mertebe, Hakk’ın hâl ve makam tecellilerinin değizmez derecelerde sınıflandırılması ve böylece s...

Mertebe nedir?
Sözlük

Hile-i Rabbani

Hile, kişinin hayrı için bir şey üzerinden tedbir alması ve tedbir aldığı şey üzerinden aldatmada bulunması anlamına gelir. Yani maksad üzeri kişinin maksadını ...

Hile-i Rabbani nedir?
Sözlük

Yakinlik (Kurbiyet)

İbadetin sonucu olarak arınmış bir kalb ile Hakk’ı, imanı doğrultusunda müşahede etmenin ve O’na ermenin ve manevi yakinliğin hâl durumlarıdır....

Yakinlik (Kurbiyet) nedir?